35. TẠI SAO PHÁT ÂM QUAN TRỌNG NHƯNG ÍT ĐƯỢC DẠY KỸ?


Những giáo viên tiếng Anh tốt hiểu rất rõ về tầm quan trọng của phát âm chuẩn, nhưng không thể chỉnh sửa một cách có hệ thống cho học trò được vì nhiều nguyên nhân. Một số nguyên nhân chính theo quan sát và cảm nhận của mình là:

 Thứ nhất: Đây thực sự là phần khó dạy và khó học nhất vì mất rất nhiều thời gian và công sức. Hướng dẫn (teaching) thì dễ nhưng bắt tay chỉ việc (coaching) cho học trò làm đúng chuẩn tốn rất nhiều công sức của cả người dạy và người học. Hướng dẫn xong nếu học trò không chịu khó duy trì luyện tập sẽ quên và quay lại vốn phát âm sai ban đầu. 

Thường các bạn đã có trải nghiệm giao tiếp với người nước ngoài nhiều sẽ ý thức được tầm quan trọng của phát âm và nghiêm túc chỉnh sửa. Với các bạn chưa có trải nghiệm đó thường chưa thấm  hiểu được phát âm quan trọng như thế nào để cố gắng chỉn chu từng âm, từng từ một.  Mình thường chia sẻ với các bạn rằng “chưa thấy quan tài chưa đổ lệ” là vậy.

 Thứ hai: Tâm lí người học thường muốn có kết quả nhanh nhất trong thời gian ngắn nhất có thể. Thường các bạn sẽ hỏi mình khi đăng ký học là sau khóa học này em có giao tiếp được chưa?, em có thi IELTS/PTE được chưa? Được chứ!, nhưng giao tiếp ở cấp độ nào và được bao nhiêu điểm phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực thực hành của em. 

 Có hai yếu tố quyết định trong việc dạy và học ngôn ngữ là độ chính xác (accuracy) và độ trôi chảy (fluency).  Người học có xu hướng muốn được nói trôi chảy hơn là nói chính xác. Thực tế là,  khi phát triển độ chính xác tốt, bạn sẽ đi rất nhanh trên tiến trình luyện tập độ trôi chảy. Nhưng khi bạn nói trôi chảy mà không chính xác nó sẽ là rào cản trên tiến trình luyện tập cả hai (chính xác và trôi chảy).

 Học đi chậm, ăn cơm nhai kỹ, làm chậm mà chính xác khó hơn nhiều so với việc làm nhanh mà ít quan tâm đến độ chính xác. Đi chậm mà chắc gọi là đi nhanh.  Theo quan sát của mình sẽ mất khoảng sáu tháng đến một năm, mỗi ngày dành ít nhất hai tiếng chất lượng để luyện tập, độ chính xác sẽ vững để tiếp tục phát triển độ thành thạo. Nhưng vì nhiều nguyên nhân, người học thường không thể duy trì động lực để vượt qua điểm thử thách để xây dựng độ chính xác, nên cứ  xây lên lại sập xuống và xây lại từ đầu là vậy. Việc muốn học nhanh, tiến bộ nhanh và giao tiếp trôi chảy khiến người học ít dành thời gian cho việc luyện tập độ chính xác trước độ thành thạo. Muốn nhanh cần phải từ từ, đi chậm mà chắc gọi là đi nhanh. 

 Thứ ba: Việc tiếp cận chưa hợp lý  ở trường vốn không bắt đầu bằng chuẩn phát âm (vật thật) hoặc dạy sơ sài đã trở nên phổ biến và trở thành “bệnh dịch” lan truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác. Điều này cần rất nhiều thời gian để thay đổi. Khi một giáo viên đã phát âm sai, thì ít nhất 20 thế hệ học trò sẽ nói sai. Những học trò này sẽ trở thành giáo viên trong tương lai, việc phát âm sai sẽ phát triển theo cấp số nhân, khó mà dừng lại được.

 Để thay đổi được điều này, mỗi cá nhân phải tự ý thức và tìm cách khắc phục chứ không nên trông đợi vào sự hỗ trợ từ hệ thống giáo dục chính quy, ít nhất là trong chục năm tới.

 Thứ tư: Luyện độ chính xác mất rất nhiều công sức và thời gian, các giáo viên tiếng Anh tốt hiểu điều đó, nên thầy cô  giỏi thường tập trung hướng dẫn ở các cấp độ từ trung cấp trở lên, phát triển độ thành thạo và luyện thi các chứng chỉ quốc tế. Sức người có hạn, trong cùng một khoảng thời gian đó, thầy cô có thể giúp được nhiều học viên ở trình độ trung cấp trở lên phát triển đến nơi đến chốn, có kết quả. Điều này sẽ ý nghĩa hơn so với dạy nền tảng thật chắc cho từng người vốn tốn rất nhiều thời gian và công sức, nhưng sau đó nếu học trò về nhà không chịu khó duy trì luyện tập thì cũng chẳng đi đến đâu, mất công cả thầy lẫn trò.

 Hồi nhỏ mình nuôi heo, trong chuồng lúc nào cũng có ít nhất 4 con vừa thịt vừa nái. Các cô chú thương lái thường vào gạ mạ mình mua heo ở tháng thứ 4, thứ 5, gọi là “heo chọi” với giá cao. Lúc  chị em mình còn nhỏ, nhà luôn ở trạng thái thiếu tiền nên đến gạ mạ sẽ bán. Sau này nhà đỡ hơn chút, mạ không bán nữa mà nuôi đến tháng thứ 8 thứ 9 mới bán.  Nhìn lại mới biết giai đoạn nuôi heo con rất cực, nó cứ oặt oẹo không chịu lớn, kén ăn và rất dễ bị bệnh. Khi qua giai đoạn 4-5 tháng là heo ăn rất dễ, thả cái gì vào chuồng nó cũng nhai ngấu nghiến, heo ít bị bệnh và lớn rất nhanh ở giai đoạn này, bán được giá cao. Đó là lí do vì sao các thương lái vào gạ mạ mình mua heo chọi.

Nuôi heo chọi cũng giống như dạy và học ở giai đoạn nền tảng, rất là trầm trầy trầm trật, đòi hỏi nỗ lực rất nhiều từ hai phía. Khi vượt qua điểm thử thách này, trở thành “heo chọi” bạn sẽ tiến bộ rất nhanh.

 Thứ năm: Khi viết quyển sách này, mình làm tổng quan tài liệu về mảng phát âm, các bài báo nghiên cứu và thực hành trong mảng này khá kỹ cả trong nước và quốc tế. Mình nhận thấy rằng, đa phần các tài liệu liên quan đến phát âm nằm ở dạng các bài báo nghiên cứu khoa học, ít cụ thể hóa thành thực hành. Do vậy ở hiện tại và tương lai, không riêng gì Việt Nam, cả thế giới vẫn đang vật lộn với việc nghiên cứu về cách giảng dạy bộ môn này. Còn thực hành được nó là một khoảng cách khá xa nữa.

 Đó là năm lí do môn phát âm ít được hướng dẫn kỹ ở các bậc phổ thông, ở các trường Đại học và các trung tâm ngoại ngữ. Cách tiếp cận chưa hợp lý ngay từ đầu trong học ngoại ngữ đã làm mất rất nhiều nguồn lực của người học. Chúng ta cần một phương pháp tiếp cận mới để giải quyết vấn đề này.

Comments are closed.