Cha mẹ già ở quê, mình ở xa

Cuộc gọi video tối chủ nhật, như mọi tuần. Mẹ ngồi trước màn hình, kể chuyện xóm giềng, khoe giàn mướp mới ra hoa. Bạn cười, hỏi han, dặn dò uống thuốc. Rồi đến một khoảnh khắc nào đó, ánh sáng nghiêng đi, và bạn chợt thấy rõ: tóc mẹ bạc hơn lần gọi trước, má hóp hơn, tay run hơn khi cầm điện thoại. Cuộc gọi kết thúc bằng câu quen thuộc, thôi con nghỉ đi bên đó khuya rồi. Màn hình tắt. Và bạn ngồi lặng trong căn bếp xứ người, với một câu hỏi không dám nghĩ cho hết: mình còn được nhìn thấy mẹ bao nhiêu lần nữa.

Nỗi này, hầu như người xa quê nào cũng mang, và hầu như ai cũng mang một mình.

Nỗi khổ kép của người con ở xa

Thương cha mẹ già mà ở xa là một nỗi khổ kép. Một bên là lo: cha mẹ ốm ai đưa đi viện, đêm hôm trái gió ai hay, cái cầu thang trơn ai để ý. Một bên là tội lỗi: mình là con mà không ở cạnh, người ta chăm cha mẹ từng bữa còn mình chỉ gửi tiền và gọi điện, lỡ có chuyện gì mình không về kịp thì cả đời ân hận.

Rồi mỗi chuyến về thăm lại thêm một lớp nữa: ngày về thì vui, ngày đi thì như cắt ruột. Ra sân bay, cha mẹ đứng vẫy tay, mình quay đi mà không dám ngoái lại. Trên máy bay, cái ý nghĩ ấy lại về: lần này chào, biết có phải lần cuối. Sống nhiều năm với những lớp nỗi niềm chồng lên nhau như thế, mà vẫn đi làm, vẫn nuôi con, vẫn cười nói, đó là một sức chịu đựng ít ai nhìn thấy.

Chữ "bất hiếu" đang đè oan lên bạn

Trong văn hóa mình, hiếu gần như được đo bằng sự có mặt: ở gần, sớm hôm chăm sóc, bưng cơm rót nước. Thước đo ấy khiến người con ở xa mặc định mình thiếu hụt, thậm chí mang tiếng bất hiếu, dù lòng thương không hề ít hơn ai.

Nhưng thử nhìn lại cho công bằng. Hiếu, ở gốc của nó, là lòng thương và sự chăm lo cho cha mẹ. Khoảng cách địa lý là hoàn cảnh, không phải là thước đo của lòng. Có người ở cách cha mẹ hai con hẻm mà một năm không ghé. Có người ở cách nửa vòng trái đất mà tuần nào cũng gọi, thuộc từng loại thuốc của mẹ, âm thầm lo từng khoản ở quê. Ai hiếu hơn ai, câu trả lời không nằm ở tấm bản đồ. Và cũng xin nhớ: nhiều người trong chúng ta ra đi chính là vì gia đình, để đời con cháu rộng hơn, để có điều kiện lo cho ông bà tốt hơn. Cuộc ra đi ấy tự nó cũng là một cách thương.

Hiếu không đo bằng số cây số giữa hai mẹ con. Nó đo bằng chỗ của cha mẹ trong lòng mình, và bằng những gì mình làm được trong hoàn cảnh mình đang có.

Làm tốt phần trong tầm tay

Nỗi day dứt của người ở xa thường lan thành một khối mờ: thấy mình có lỗi về mọi thứ, mà không rõ cụ thể phải làm gì. Cách gỡ là chia cho rõ: phần nào trong tầm tay, phần nào ngoài tầm tay.

Trong tầm tay, thật ra có kha khá: gọi về đều đặn và có mặt thật trong cuộc gọi, không vừa gọi vừa làm việc khác; lo được phần vật chất nào thì lo cho tròn phần đó; phối hợp với anh chị em, người thân ở nhà thành một mạng lưới chăm sóc, ai ở gần lo việc gần, mình ở xa lo việc xa; nhờ được người ghé thăm nom thì nhờ; và nói thương khi cha mẹ còn nghe được. Người mình hay để dành lời thương đến lúc quá muộn. Ở xa, mình lại càng không nên để dành.

Ngoài tầm tay là những thứ không ai giữ được: tuổi già của cha mẹ, bệnh tật đến lúc nào, và chuyện mình có kịp về trong khoảnh khắc cuối hay không. Nhận ra phần này nằm ngoài tay mình không phải là phủi trách nhiệm. Nó là trả lại cho đôi vai mình đúng phần gánh của mình, thay vì gánh giùm cả phần của trời đất.

Góc chánh niệm: ôm nỗi bất lực, đừng nén nó

Còn lại một thứ không xếp được vào việc nào để làm: nỗi bất lực. Thương mà không thể ở cạnh. Biết ngày chia xa sẽ đến mà không cản được. Nhiều người xử lý nó bằng cách nén: không nghĩ nữa, lao vào làm việc, tránh cả những cuộc gọi vì gọi xong buồn quá.

Thực hành quan sát tâm mời mình làm ngược lại: ngồi xuống với nỗi bất lực ấy như ngồi với một người bạn buồn. Để nó dâng lên, thấy nó nghèn nghẹn ở ngực, cay ở mắt, và thở cùng nó, không xua đi. Khóc được thì khóc. Nỗi thương cha mẹ mà được khóc cho trọn là một nỗi thương sạch, nó làm lòng mềm ra chứ không làm mình gục. Còn vô thường, cái sự thật mà mình vẫn tránh nhìn, khi được nhìn thẳng lại trở thành người thầy: chính vì không ai ở mãi, nên mỗi cuộc gọi, mỗi chuyến về đều quý. Người thấy rõ vô thường không yêu ít đi, họ yêu kỹ hơn.

Khi nỗi day dứt cần được đỡ thêm

Buồn và day dứt khi xa cha mẹ già là điều tự nhiên. Nhưng nếu nỗi ấy thành mất ngủ kéo dài, thành lo âu chiếm trọn ngày, thành tội lỗi dai dẳng đến mức bạn không sống nổi đời sống của mình bên này, hoặc sau một tang sự mà nhiều tháng lòng vẫn không đứng dậy được, thì đừng tự đi một mình. Một nhà tâm lý, một người tu tập vững, hay ít nhất một người bạn thật sự biết lắng nghe, sẽ giúp bạn mang nỗi này dễ hơn. Tìm người đỡ không phải vì bạn yếu, mà vì gánh này vốn nặng thật.

Một điều để bạn mang theo

Bạn không bất hiếu. Bạn là một người con đang thương cha mẹ theo cách mà hoàn cảnh cho phép, và thương như thế cũng là thương trọn. Cha mẹ nào thương con thật, điều ông bà mong nhất chưa bao giờ là con phải ở cạnh, mà là con được sống một đời đàng hoàng, vững vàng, hạnh phúc. Vậy nên sống tốt đời mình bên này, nuôi cháu của ông bà nên người, cũng chính là một cách báo đáp, mỗi ngày một chút.

Còn hôm nay, việc hiếu trong tầm tay có khi chỉ đơn giản thế này: nhấc điện thoại, gọi về, và ở lại trong cuộc gọi ấy bằng cả tấm lòng.