Chấp nhận không phải là đầu hàng

Có một chị từng nói với tôi: "Em sợ hai chữ chấp nhận lắm. Nghe như là thôi, buông xuôi, chịu số phận." Tôi hiểu nỗi sợ đó. Trong tiếng Việt mình, chấp nhận nhiều khi bị dùng gần như đồng nghĩa với cam phận, với đầu hàng, với việc thôi mong đợi bất cứ điều gì tốt hơn.

Nhưng chấp nhận trong ý nghĩa chữa lành lại là một điều gần như ngược lại. Nó không phải là bỏ cuộc. Nó là chỗ mọi sự thay đổi thật bắt đầu.

Ta hao mòn vì đánh nhau với điều đã rồi

Hãy nhìn kỹ nỗi khổ của mình một lần. Rất nhiều khổ đau của ta không đến từ chính sự việc, mà đến từ việc ta cứ chống lại sự thật rằng nó đã xảy ra.

Chuyện đã xảy ra rồi, nhưng trong đầu ta cứ chạy đi chạy lại: lẽ ra không nên như thế, sao nó lại thành ra thế này, giá như hồi đó khác đi. Ta hao mòn không phải vì sự việc, mà vì cuộc chiến trong đầu với một điều không thể đổi được nữa. Ta như người đang đập tay vào một bức tường và trách bức tường sao cứng.

Chấp nhận là đặt tay xuống. Không phải vì bức tường đúng, mà vì tay ta đã đau quá rồi.

Chấp nhận là thấy, không phải là chịu

Trong thiền Vipassana, có một điều rất giản dị mà tôi mất nhiều năm mới thấm: chỉ cần quan sát sự thật đúng như nó đang là, không thêm phản ứng vào, thì tự nó đã dịu.

Một cảm giác khó chịu khởi lên trên thân. Nếu ta ghét bỏ nó, muốn nó biến đi ngay, ta chồng thêm một lớp khổ lên trên. Nhưng nếu ta chỉ lặng lẽ nhìn nó, thừa nhận "à, nó đang có đây", thì ta thấy nó không đứng yên, nó đổi, rồi nó qua. Chấp nhận, ở đây, không phải là thích cảm giác đó, cũng không phải là đầu hàng nó. Chấp nhận là thôi đánh nhau với nó, để thấy nó rõ hơn.

Chấp nhận một sự thật không có nghĩa là bạn đồng ý với nó, cũng không có nghĩa là bạn thôi muốn nó khác đi. Nó chỉ có nghĩa là bạn thôi tiêu hao sức mình vào việc phủ nhận rằng nó đang có. Và khi bạn thôi hao sức vào đó, bạn bỗng có lại một khoảng sức để làm điều thật sự cần làm.

Khác nhau ở một chỗ: sau khi chấp nhận, ta làm gì

Đây là ranh giới rõ nhất giữa chấp nhận và cam phận.

Cam phận nói: chuyện đã vậy rồi, thôi mình chẳng làm gì được, đành chịu. Rồi nó ngồi yên.

Chấp nhận nói: chuyện đã vậy rồi, mình nhìn thẳng vào nó đây. Rồi nó hỏi tiếp: vậy giờ, từ chỗ sự thật này, mình có thể chọn điều gì?

Thấy chưa, cả hai đều bắt đầu bằng việc thừa nhận thực tại. Nhưng một cái dừng lại ở đó và tắt đi. Cái kia dùng chính sự thừa nhận đó làm bàn đạp để hành động sáng suốt.

Một người phụ nữ chấp nhận rằng hôn nhân của mình đã nguội không phải là người cam chịu nó. Ngược lại, chị là người cuối cùng đã dám nhìn thẳng, thay vì tự dối mình mãi rằng mọi thứ vẫn ổn. Và chỉ từ chỗ nhìn thẳng đó, chị mới quyết được: nên hàn gắn, hay nên buông. Người chưa chấp nhận sự thật thì không quyết được gì cả, vì còn đang bận chối bỏ.

Điều chấp nhận không đòi hỏi

Xin nói cho rõ, để không ai hiểu lầm theo hướng có hại.

Chấp nhận một hoàn cảnh không có nghĩa là chấp nhận bị đối xử tệ trong hoàn cảnh đó. Bạn có thể chấp nhận sự thật rằng chồng mình đang có hành vi bạo lực, chấp nhận theo nghĩa thôi phủ nhận, thôi tự nhủ "chắc anh ấy chỉ nóng tính thôi". Và chính từ chỗ nhìn thẳng vào sự thật đó, bạn mới có thể bảo vệ mình. Chấp nhận sự thật là bước đầu để thay đổi nó, chứ không phải để đầu hàng nó.

Một chỗ đứng vững hơn

Chấp nhận không phải là tấm biển đầu hàng cắm xuống đời mình. Nó là chỗ bạn đặt chân xuống mặt đất thật, thay vì lơ lửng mãi trong cái "giá như". Đứng trên mặt đất thật, dù mặt đất đó không đẹp, bạn mới bước đi được.

Và nhiều khi, bước đi đầu tiên từ chỗ chấp nhận lại chính là một bước rất mạnh mẽ, một bước mà khi còn đang chối bỏ thực tại, bạn chưa bao giờ đủ vững để bước.