Khi không còn nhận ra cơ thể mình
Sau sinh nở, sau những năm tháng, cơ thể đổi khác và bạn né tấm gương
Có một tấm ảnh chụp cả nhà dịp Tết, ai cũng có mặt, trừ bạn. Vì bạn là người cầm máy. Lần nào cũng vậy. Bạn né chụp ảnh khéo tới mức không ai nhận ra, cũng như bạn né tấm gương lớn trong phòng ngủ, chỉ dùng gương nhỏ đủ soi khuôn mặt. Thay đồ thật nhanh, tắt đèn trước khi thay. Và khi chồng lại gần, có khi bạn tránh, không phải vì hết thương, mà vì không muốn ai chạm vào một cơ thể mà chính bạn còn không muốn nhìn.
Cơ thể ấy đã đổi khác, sau sinh nở, sau những năm tháng, sau bao lần tăng giảm. Có những vết rạn không mờ đi, một vòng eo không quay lại như cũ. Bạn nhìn xuống và thấy như đang ở trong thân thể của một người lạ. Nỗi khổ này có thật, và nó nặng hơn người ngoài tưởng, vì nó đi theo bạn từng lần thay đồ, từng tấm ảnh, từng cái chạm.
Gọi tên cho đúng: bạn đang chán ghét nơi mình phải sống
Mặc cảm ngoại hình không chỉ là "thấy mình không đẹp". Nó là cảm giác bất an ngay trong chính nơi mình cư ngụ. Người khác chê nhà mình xấu thì mình đóng cửa lại là xong. Nhưng cơ thể thì không đóng cửa được, mình mang nó đi khắp nơi. Nên khi mình chán ghét nó, mình chán ghét một thứ không thể rời, và cuộc chiến ấy diễn ra cả ngày, âm thầm, hao sức hơn mọi việc nặng.
Cái vòng luẩn quẩn thường như sau: nhìn thấy cơ thể, thấy khó chịu, né đi. Càng né càng xa lạ với nó. Càng xa lạ càng khó chịu hơn mỗi lần buộc phải thấy. Thỉnh thoảng quyết tâm "sửa" nó bằng những đợt ép mình khắc nghiệt, rồi kiệt sức, rồi bỏ cuộc, rồi tự trách. Vòng này không dẫn tới đâu, vì gốc của nó không nằm ở cân nặng, mà nằm ở mối quan hệ giữa mình với thân mình.
Chiếc điện thoại làm mọi thứ nặng thêm
Ngày trước, người phụ nữ so mình với vài người quanh xóm. Bây giờ, mỗi lần mở điện thoại, bạn so mình với hàng trăm hình ảnh đã được chọn góc, chọn đèn, chỉnh sửa, trong đó có cả những người vừa sinh con mà "về dáng" như chưa từng mang thai. Không ai đăng ảnh mình lúc mệt nhoài, bụng mềm, mắt thâm. Bạn đang so cuộc sống thật của mình với trang bìa của người khác, và trong cuộc so đó, người thật luôn thua.
Biết điều này không làm cảm giác biến mất ngay, nhưng nó giúp bạn bớt tin vào bản án. Cái bạn thấy trên mạng không phải là mặt bằng chung của cơ thể phụ nữ. Nó là một cuộc triển lãm.
Cơ thể này là ân nhân, không phải kẻ thù
Bây giờ, xin mời bạn nhìn lại cùng một cơ thể ấy, bằng một con mắt khác.
Cái bụng mà bạn không muốn nhìn ấy đã từng là ngôi nhà đầu tiên của con bạn. Nó đã giãn ra tới giới hạn để ôm lấy một sinh linh, rồi chịu những vết rạn như chịu sẹo sau một việc lớn. Đôi tay bạn chê thô ráp đã bồng con qua bao đêm sốt. Đôi chân bạn chê to đã đứng suốt những ngày dài lo cho cả nhà. Trái tim trong lồng ngực ấy đã đập không nghỉ một giây nào, từ trước cả khi bạn ra đời, tới tận giây phút bạn đang đọc dòng này.
Cơ thể này chưa từng phản bội bạn. Nó đã cưu mang bạn qua tất cả, kể cả qua những năm tháng bạn chán ghét nó.
Một ân nhân như vậy xứng đáng được đối xử thế nào? Chắc chắn không phải bằng ánh mắt ghê sợ và những đợt trừng phạt. Nó xứng đáng được cảm ơn, được chăm sóc, được lắng nghe. Điều này không có nghĩa là bạn phải "yêu mọi vết rạn" ngay lập tức, nói vậy là ép nhau. Chỉ cần bắt đầu bằng một điều nhỏ hơn nhiều: ngừng coi nó là kẻ thù.
Chăm sóc từ tình thương khác gì trừng phạt từ chán ghét
Hai người có thể cùng ăn uống điều độ và tập thể dục, nhưng sống hai cuộc đời khác hẳn nhau, tùy vào động cơ bên dưới.
Người trừng phạt tập vì ghét cái bụng này, ăn kiêng để "sửa cái thân hư hỏng", và mỗi lần lỡ một bữa thì tự sỉ vả. Cách này có thể ép ra kết quả ngắn hạn, nhưng nó nuôi sự chán ghét lớn thêm, và thường kết thúc bằng kiệt sức.
Người chăm sóc thì đi bộ vì muốn cơ thể được dễ chịu, ăn tử tế vì muốn ân nhân của mình được nuôi đàng hoàng, nghỉ khi mệt vì lắng nghe được tín hiệu. Cùng là vận động, nhưng một bên là đánh nhau, một bên là săn sóc. Cơ thể nhận ra sự khác biệt đó, và lòng mình cũng vậy.
Nếu bạn định thay đổi điều gì cho sức khỏe, cứ làm. Nhưng hãy xuất phát từ câu "mình muốn chăm nó" chứ không phải "mình phải diệt nó". Con đường thứ hai chưa bao giờ dẫn tới bình yên.
Làm quen lại với cơ thể, năm phút mỗi tối
Tối nay, trước khi ngủ, nằm xuống và đặt một bàn tay lên bụng, nơi bạn hay né nhìn nhất.
Không cần nghĩ gì đẹp đẽ. Chỉ cảm nhận hơi ấm của bàn tay, nhịp phồng xẹp theo hơi thở. Nếu ý nghĩ chê bai nổi lên, ghi nhận: "à, ý nghĩ chê bai", rồi quay lại với hơi ấm nơi bàn tay.
Nếu muốn, thầm nói một câu: "Cảm ơn đã mang chị tới hôm nay." Nghe ngượng cũng không sao. Mối quan hệ nào rạn nứt lâu năm cũng cần thời gian làm quen lại, kể cả mối quan hệ với chính thân mình. Năm phút mỗi tối là đủ để bắt đầu.
Người trong ảnh Tết năm sau
Mong một điều nhỏ thôi: Tết năm sau, trong tấm ảnh gia đình, có mặt bạn. Không phải vì cơ thể bạn đã trở lại như hai mươi năm trước, nó sẽ không trở lại, cơ thể ai cũng chỉ đi tới. Mà vì bạn đã làm lành được phần nào với nó, đủ để đứng vào khung hình, bên cạnh những người mà cơ thể này đã cưu mang và chăm sóc suốt bao năm.
Con bạn sau này sẽ không giữ ký ức về vòng eo của mẹ. Chúng giữ hình ảnh mẹ có mặt. Và cơ thể đã đưa bạn đi qua ngần ấy chuyện, xứng đáng được có mặt, trong tấm ảnh, và trong sự trìu mến của chính bạn.
Nguồn tham khảo
- Tâm lý học về hình ảnh cơ thể sau sinh và tác động của mạng xã hội lên sự so sánh ngoại hình.
- Tự trắc ẩn (self-compassion): chăm sóc bản thân từ tình thương thay vì từ sự chỉ trích.
- Chánh niệm với thân: quay về cảm nhận cơ thể từ bên trong thay vì chỉ nhìn nó từ bên ngoài.
Bài viết là chia sẻ tri thức và trải nghiệm, không thay thế cho tư vấn y tế, tâm lý hay pháp lý chuyên môn. Nếu bạn đang trong khủng hoảng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, xin tìm tới chuyên gia hoặc một đường dây hỗ trợ gần bạn.
Nếu bạn muốn trò chuyện, hãy nhắn Hằng một câu. Bạn không phải đi một mình.