Người khắt khe nhất với bạn là chính bạn

Hãy thử để ý cách bạn nói với chính mình trong một ngày.

Bạn quên một việc, và bạn nói: "Đúng là mình chẳng làm nên trò trống gì." Bạn nhìn vào gương, và bạn nói: "Sao mình xấu và già đi thế này." Bạn lỡ to tiếng với con, và bạn nói: "Mình đúng là một người mẹ tồi." Bạn nhìn người khác thành công, và bạn nói: "Ai cũng giỏi hơn mình."

Bây giờ hãy tưởng tượng có một người bạn thân đang đứng cạnh bạn cả ngày, và mỗi lần bạn vấp một chút, họ lại nói đúng những câu đó vào tai bạn. Bạn có chịu nổi người bạn đó không? Bạn có còn muốn ở gần họ không?

Vậy mà đó chính là cách rất nhiều phụ nữ nói với chính mình, mỗi ngày, suốt nhiều năm. Chúng ta dịu dàng với cả thế giới, và tàn nhẫn với riêng mình.

Cái giọng đó không phải là sự thật, nó là một thói quen

Điều đầu tiên tôi muốn bạn thấy: cái giọng khắt khe trong đầu bạn không phải là tiếng nói của sự thật. Nó là một thói quen của tâm, một đường mòn đã đi lại quá nhiều lần đến mức ta tưởng nó là chính mình.

Có người hình dung nó như một vị thẩm phán ngồi sẵn trong đầu, lúc nào cũng chực gõ búa kết tội. Mỗi lần ta làm gì đó chưa hoàn hảo, vị thẩm phán đó lập tức tuyên án, và một phần khác trong ta cúi đầu nhận tội. Cái vòng thẩm phán và nạn nhân đó chạy suốt, âm thầm, và nó ăn chính lòng tự trọng của ta để sống.

Nhưng vì nó chỉ là một thói quen, nên nó có thể đổi. Không phải bằng cách đánh nhau với nó, mà bằng cách thấy được nó.

Giọng đó từ đâu tới

Không ai sinh ra đã tự ghét mình. Đứa trẻ nào cũng bắt đầu bằng sự hồn nhiên, không phán xét.

Cái giọng khắt khe thường được học từ rất sớm. Từ một người cha, người mẹ hay so sánh ta với anh chị em. Từ những lời chê nhiều hơn lời khen. Từ một môi trường mà ta chỉ được thương khi ta ngoan, khi ta giỏi, khi ta không làm phiền ai. Dần dần, ta nuốt cái giọng đánh giá đó vào trong, và nó trở thành giọng nói của chính ta với chính ta. Ta tiếp tục làm với mình điều mà ngày xưa người khác đã làm với ta.

Hiểu điều này không phải để trách cha mẹ, họ cũng mang vết thương của họ. Hiểu điều này là để bạn biết: cái giọng đó không phải là bản chất của bạn. Nó là một cái áo người ta khoác lên bạn từ bé, và cái áo thì có thể cởi ra.

Bạn không sinh ra để ghét mình. Bạn đã học điều đó. Và điều gì học được thì cũng có thể học lại.

Điều chánh niệm dạy: bạn không phải là ý nghĩ của bạn

Đây là điều quý nhất mà thực hành quan sát tâm đã cho tôi.

Khi ngồi yên quan sát, ta bắt đầu thấy một sự thật lạ lùng: những ý nghĩ trong đầu ta cứ tự dâng lên rồi tự tan đi, hết cái này tới cái khác, như mây trôi qua bầu trời. Và ta, cái phần đang lặng lẽ quan sát chúng, không phải là những đám mây đó. Ta là bầu trời.

Nghĩa là gì? Nghĩa là khi ý nghĩ "mình vô dụng" khởi lên, đó chỉ là một đám mây đang trôi qua, không phải là sự thật về con người bạn. Bạn không cần tin nó, cũng không cần đánh nhau với nó. Bạn chỉ cần thấy nó: "À, ý nghĩ tự chê mình đang tới đây." Chỉ cần gọi tên nó như vậy, bạn đã tách ra khỏi nó một chút. Và trong cái khoảng tách ra đó, nó thôi điều khiển bạn.

Bạn để ý mà xem, cái giọng khắt khe kia cũng vô thường như mọi ý nghĩ khác. Nó tới, rồi nó đi. Nó không phải là bạn. Bạn là cái người đang ngồi nghe nó.

Học nói với mình như nói với người mình thương

Có một câu hỏi đơn giản mà tôi thấy có sức mạnh lạ thường: nếu người bạn thân nhất của bạn vừa trải qua đúng chuyện này, bạn sẽ nói gì với họ?

Chắc chắn bạn sẽ không nói "đúng là đồ vô dụng". Bạn sẽ nói điều gì đó dịu dàng hơn nhiều: "Không sao đâu, ai cũng có lúc vậy mà. Cậu đã cố hết sức rồi." Vậy thì tại sao bạn lại không xứng đáng nhận đúng những lời đó từ chính mình?

Trắc ẩn với bản thân không phải là tự nuông chiều, cũng không phải là bao biện cho mọi lỗi lầm. Nó chỉ là nói với chính mình bằng cùng một sự tử tế mà bạn vẫn hào phóng dành cho người khác. Và điều lạ là, người ta thay đổi và tiến bộ từ chỗ được thương nhiều hơn là từ chỗ bị hành hạ. Bạn không cần đánh mình để mình tốt hơn. Chưa bao giờ điều đó thật sự hiệu quả.

Khi sự tự trách quá nặng

Nếu giọng tự phán xét trong bạn quá nặng, tới mức bạn thấy mình vô giá trị kéo dài, không còn thiết sống, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, thì đó không phải là điều bạn nên tự chịu một mình. Xin tìm tới một nhà tâm lý hoặc bác sĩ. Có những vết thương cần được chăm bởi người có chuyên môn, và tìm giúp đỡ khi ấy là một hành động thương chính mình.

Một điều để bạn mang theo

Bạn đã đủ khắt khe với mình cả một đời rồi. Có lẽ đã đến lúc thử một cách khác. Không phải để trở nên lười biếng hay dễ dãi, mà để cuối cùng bạn cũng được sống cạnh một người tử tế với mình, và người đó chính là bạn.

Người ấy vẫn luôn ở đó, dưới lớp giọng khắt khe. Chỉ là bạn chưa quen nghe tiếng của họ. Hãy cho họ một cơ hội được cất lời.