Ly hôn có phải là thất bại
Một cuộc hôn nhân khép lại, không có nghĩa là một con người sụp đổ
Cô ấy ký đơn xong thì ra quán cà phê ngồi một mình, không dám về nhà mẹ ngay. Không phải vì buồn cho cuộc hôn nhân, chuyện đó cô đã buồn xong từ mấy năm trước rồi. Cô sợ một thứ khác: ánh mắt của bác hàng xóm, câu hỏi của dì trong đám cưới sắp tới, và bốn chữ mà cô biết từ nay sẽ đi theo mình: gái một đời chồng.
Điều lạ là cuộc hôn nhân làm cô khổ suốt bảy năm, nhưng cái làm cô sợ nhất lại là hai chữ ly hôn. Như thể nỗi đau thì cô chịu được, còn cái nhãn thì không. Bài viết này muốn ngồi xuống cạnh nỗi sợ đó, và gỡ nó ra từng lớp.
Cái nhãn nặng hơn cả nỗi đau
Ở nhiều gia đình Việt, ly hôn không được kể như chuyện của hai người, mà như một sự cố của cả dòng họ. Con gái ly hôn thì mẹ ra đường không dám ngẩng đầu, họ hàng thì thầm, và người phụ nữ được mặc định là bên có lỗi: không biết giữ chồng, không biết nhịn, không biết vun vén.
Cái nhãn gái một đời chồng ra đời từ cái nhìn đó. Nó coi hôn nhân là một kỳ thi mà người phụ nữ chỉ được thi một lần, trượt là mang tiếng cả đời. Đàn ông ly hôn thì được gọi là đứt gánh, rồi thôi. Phụ nữ ly hôn thì thành một loại người.
Điều đầu tiên cần nhìn rõ: đây là một quy ước xã hội, được truyền lại từ cái thời người phụ nữ không có tài sản riêng, không có nghề nghiệp riêng, ra khỏi nhà chồng là mất chỗ đứng. Cái thời đó đẻ ra cái nhãn đó. Thời đó qua rồi, nhưng cái nhãn thì vẫn được truyền tay, bởi những người cũng chỉ được dạy đúng một cách nhìn ấy.
Kết thúc một mối quan hệ, không phải kết thúc một con người
Có một sự nhập nhằng mà định kiến cố tình duy trì: nó đánh đồng cuộc hôn nhân với con người bạn. Hôn nhân đổ thì coi như bạn đổ.
Nhưng thử tách ra mà xem. Một mối quan hệ là thứ được hai người cùng xây, cùng giữ. Nó có thể kết thúc vì trăm lý do: hai người lớn lên theo hai hướng, những tổn thương không lành được, hoặc một người đã cố hết sức mà người kia buông tay. Mối quan hệ đó kết thúc. Chấm hết một chuyện.
Còn bạn, con người bạn, vẫn nguyên đó. Sự tử tế của bạn, năng lực làm việc của bạn, cách bạn thương con, thương cha mẹ, những điều bạn đã học được qua bảy năm hay mười lăm năm đó, không thứ gì trong số ấy biến mất cùng tờ giấy ly hôn. Một mối quan hệ khép lại là một sự kiện trong đời bạn. Nó không phải là kết luận về bạn.
Hôn nhân là một chuyện hai người cùng làm. Ly hôn là chuyện đó dừng lại. Còn giá trị của bạn chưa bao giờ nằm trong tay chuyện đó.
Dám kết thúc cũng là một loại can đảm
Xã hội hay đo hôn nhân bằng độ dài: ở với nhau càng lâu càng giỏi. Nhưng độ dài không nói được điều gì về độ lành. Có những cuộc hôn nhân bốn mươi năm mà hai người làm khổ nhau cả bốn mươi năm.
Người ngoài chỉ thấy cái kết. Họ không thấy những năm bạn đã cố: những lần ngồi lại nói chuyện, những lần tha thứ, những đêm tự hỏi mình còn làm được gì nữa không. Quyết định ly hôn hiếm khi là buông xuôi. Với phần lớn phụ nữ tôi từng nghe kể, nó là quyết định khó nhất đời, được đưa ra sau khi mọi cách khác đã được thử.
Nhìn thẳng vào một điều không còn lành, gọi đúng tên nó, và dám bước ra khỏi nó dù biết mình sẽ bị dị nghị, cái đó không phải thất bại. Cái đó cần một sự can đảm mà không phải ai cũng có. Ở lại vì sợ điều tiếng thì dễ hơn nhiều.
Mình không nợ ai một lời giải thích trọn vẹn
Rồi sẽ có những câu hỏi. Sao lại bỏ nhau, nó có lỗi gì, hay tại mày? Có câu hỏi từ sự quan tâm thật, có câu chỉ là tò mò. Và nhiều phụ nữ kiệt sức không phải vì ly hôn, mà vì phải kể đi kể lại câu chuyện của mình cho vừa lòng từng người hỏi.
Bạn không nợ ai điều đó. Chuyện gì xảy ra trong cuộc hôn nhân của bạn, bạn có quyền kể với người bạn tin, và có quyền không kể với người còn lại. Một câu trả lời ngắn, nói bằng giọng bình thản, là đủ: chúng em không hợp nữa, em thấy quyết định này đúng. Người hỏi vì thương bạn sẽ dừng ở đó. Người hỏi vì tò mò thì có kể trọn vẹn họ cũng không thôi bàn tán, nên kể làm gì cho mệt.
Giữ lại câu chuyện của mình không phải là giấu giếm. Đó là ranh giới. Và ranh giới là thứ người phụ nữ sau ly hôn cần học lại đầu tiên, sau nhiều năm có khi đã quên mất mình được quyền có nó.
Nếu bạn đang tự gọi mình là thất bại
Thử để ý xem câu đó vang lên trong đầu bạn bằng giọng của ai. Nhiều khi đó không phải giọng của bạn, mà là giọng của một người họ hàng, một câu nói nghe được từ nhỏ, một ánh mắt bạn từng thấy ai đó dành cho một người phụ nữ ly hôn khác.
Rồi thử đổi cách nói, chỉ trong đầu mình thôi: không phải tôi thất bại, mà là tôi đã đi qua một cuộc hôn nhân không thành, và tôi vẫn đang ở đây. Nghe khác nhau một chút thôi, nhưng câu đầu đóng cửa lại, câu sau mở cửa ra.
Bạn không cần phải yêu ngay cuộc sống mới, không cần phải chứng minh mình ổn với ai. Chỉ cần mỗi ngày sống tiếp cho tử tế, phần còn lại sẽ tự đến.
Một điều để bạn mang theo
Câu trả lời cho những lời dị nghị không nằm ở việc bạn giải thích hay đến đâu. Nó nằm ở cách bạn sống những năm sắp tới. Một người phụ nữ sau ly hôn vẫn nuôi con chu đáo, vẫn làm việc đàng hoàng, vẫn tử tế với người quanh mình, vẫn biết cười, đó là câu trả lời mà không lời bàn tán nào cãi được. Không phải trả lời cho họ. Trả lời cho chính mình.
Ly hôn có phải là thất bại không? Một mối quan hệ đã kết thúc, điều đó có thật, và nó đau, cũng có thật. Nhưng bạn vẫn còn nguyên một cuộc đời phía trước, và người cầm bút viết tiếp những chương sau là bạn, không phải những người đứng ngoài bình phẩm cái bìa.
Nguồn tham khảo
- Tâm lý học về sự xấu hổ (shame) và tự dán nhãn: khác biệt giữa 'tôi đã làm một việc không thành' và 'tôi là người thất bại'.
- Niềm tin văn hóa về danh phận người phụ nữ trong hôn nhân và cách nó được truyền qua các thế hệ.
- Góc nhìn về ranh giới: mình không có nghĩa vụ giải thích trọn vẹn đời tư cho mọi người xung quanh.
Bài viết là chia sẻ tri thức và trải nghiệm, không thay thế cho tư vấn y tế, tâm lý hay pháp lý chuyên môn. Nếu bạn đang trong khủng hoảng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, xin tìm tới chuyên gia hoặc một đường dây hỗ trợ gần bạn.
Nếu bạn muốn trò chuyện, hãy nhắn Hằng một câu. Bạn không phải đi một mình.