Vì sao ngày dự sinh vẫn làm bạn đau, dù đã nhiều năm

Có một ngày trong năm mà bạn không cần nhìn lịch cũng biết nó đang tới. Lòng bỗng nặng, không rõ vì sao, rồi bạn chợt nhớ: đây là ngày lẽ ra con chào đời.

Nhiều người mẹ giấu kín điều này, vì thấy khó giải thích. Đã bao năm rồi, con thậm chí chưa kịp ra đời, sao mình vẫn đau? Có phải mình yếu đuối, có phải mình chưa buông được, có phải mình bất thường?

Không. Bạn không bất thường, và bạn không hề chưa buông được. Nỗi đau đến vào ngày dự sinh là một điều rất người, rất bình thường, và có lý do rõ ràng. Bài này tôi viết để bạn hiểu vì sao, và để bạn có một cách nhẹ nhàng đi qua ngày khó ấy.

Đây là bài trong loạt Chữa lành sau mất con.

Vì sao một cái mốc lại đánh thức nỗi đau

Tâm trí con người ghi nhớ theo mốc. Ngày giỗ, ngày cưới, mùa nào đó trong năm, một bài hát, một mùi hương. Khi tới gần những mốc ấy, ký ức và cảm xúc gắn với chúng tự động trồi lên, dù ta không cố ý. Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là phản ứng theo mốc kỷ niệm.

Ngày dự sinh là một mốc rất đặc biệt: nó không phải ngày con mất, mà là ngày của một tương lai. Đó là ngày bạn từng đếm ngược, từng hình dung sẽ được ôm con lần đầu. Khi ngày ấy tới mà vòng tay trống, cái khoảng cách giữa điều-lẽ-ra và điều-đang-là mở ra, và nó đau.

Nhớ con là dấu vết của một tình thương có thật

Có một điều tôi muốn bạn nghe cho thật rõ: việc bạn còn nhớ, còn đau vào ngày ấy, không phải bằng chứng bạn "chưa vượt qua". Nó là bằng chứng bạn đã thương con thật.

Lý thuyết gắn bó của nhà tâm lý John Bowlby cho thấy con người tạo dây liên kết tình cảm rất sâu và rất sớm. Nhiều người mẹ đã yêu con, đã trò chuyện với con, đã đặt vào con cả một tương lai chỉ sau vài tuần biết tin. Sợi dây ấy có thật. Và khi một sợi dây thật bị đứt, nó để lại dấu vết thật. Ngày dự sinh chỉ là lúc dấu vết ấy hiện lên rõ hơn.

Bạn không cần thôi nhớ con mới là chữa lành. Bạn chỉ cần học cách nhớ con mà không bị nhấn chìm.

Chữa lành không phải một đường thẳng

Nếu bạn thấy mình đã bình yên nhiều tháng, rồi tới ngày dự sinh lại đau như ngày đầu, điều đó không có nghĩa bạn "thụt lùi". Nỗi đau không đi theo một đường thẳng đều đặn. Hai nhà nghiên cứu Stroebe và Schut mô tả rằng người đang tang thương một cách lành mạnh sẽ dao động qua lại: có lúc đối diện nỗi đau, có lúc quay về với đời sống. Ngày dự sinh chỉ là một lúc con sóng đau dâng cao hơn. Sóng lên rồi sóng sẽ hạ.

Quan sát cơn đau thay vì bị nó cuốn đi

Ở bài nền của trang này, tôi có nói về con đường quay lại quan sát thân tâm mình, con đường thiền Vipassana mà tôi thực hành (bạn có thể đọc tại đây). Với ngày dự sinh, tinh thần ấy giúp được bạn một cách rất cụ thể.

Khi con sóng đau dâng lên, thay vì cuốn theo dòng suy nghĩ "lẽ ra giờ này con đã...", bạn có thể thử đưa sự chú ý về cơ thể mình: cảm giác nghẹn ở cổ, nặng ở ngực, nóng sau mắt. Chỉ quan sát những cảm giác đó, nhẹ nhàng, không phải đẩy chúng đi, cũng không phải chìm hẳn vào câu chuyện. Bạn sẽ nhận ra một điều an ủi: những cảm giác ấy không đứng yên. Chúng dâng lên, đổi chỗ, rồi dịu xuống, rồi lại đến từng đợt. Thấy được sự lên xuống ấy, bạn bớt sợ chính nỗi đau, vì bạn biết nó sẽ qua.

Đây không phải cách để "hết đau" hay chối bỏ con. Đây là cách để ở cùng nỗi nhớ mà vẫn đứng vững.

Biến ngày khó thành một ngày tưởng nhớ

Thay vì sợ hãi và cố lờ ngày ấy đi (thường càng lờ càng đau ngầm), nhiều người mẹ thấy nhẹ hơn khi chủ động biến nó thành một ngày dành riêng cho con, một cách dịu dàng và có chủ ý. Bạn có thể thử:

1. Dành ra một khoảng lặng trong ngày, dù chỉ mười phút, ngồi yên và cho phép mình nhớ con.
2. Thắp một ngọn nến, đặt một bông hoa, hoặc viết cho con vài dòng.
3. Làm một điều tử tế nhân danh con: một việc thiện nhỏ, một lời cầu nguyện, một hành động ấm áp cho ai đó.
4. Nếu có thể, nói với người bạn đời hoặc một người thân rằng hôm nay là ngày này, để bạn không phải mang một mình.
5. Cho phép mình cũng có những khoảnh khắc bình thường trong ngày ấy: ăn, nghỉ, thậm chí cười. Điều đó không phản bội con.

Những điều bạn có thể làm

• Đánh dấu trước ngày ấy trong lòng, để nó không ập đến bất ngờ. Biết trước giúp bạn chuẩn bị.
• Lên kế hoạch nhẹ cho ngày đó: một khoảng lặng cho con, và vài việc dịu dàng cho chính mình.
• Khi sóng đau lên, đưa chú ý về cơ thể, thở chậm, và nhớ: cơn này rồi cũng sẽ dịu.
• Không tự trách vì vẫn còn đau. Còn đau là còn thương.

Câu hỏi thường gặp

Đã nhiều năm rồi mà tôi vẫn đau vào ngày dự sinh, tôi có bất thường không?

Không. Đây là phản ứng theo mốc kỷ niệm rất bình thường. Nó không có nghĩa bạn chưa vượt qua, chỉ có nghĩa bạn từng thương con thật. Nhiều người mẹ mang nỗi nhớ ấy nhẹ nhàng suốt đời.

Tôi nên nhớ ngày đó, hay nên cố quên đi cho đỡ đau?

Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Nhưng với nhiều người, càng cố lờ đi thì nỗi đau càng âm ỉ. Chủ động dành cho con một khoảng tưởng nhớ nhẹ nhàng thường giúp lòng có chỗ đặt xuống, hơn là gồng lên phủ nhận.

Chồng tôi có vẻ quên mất ngày đó. Có phải anh ấy không thương con?

Không hẳn. Đàn ông và phụ nữ thường đau theo hai nhịp khác nhau, và không phải ai cũng gắn nỗi đau với cái mốc như người mẹ, người đã mang con trong thân. Nếu ngày đó quan trọng với bạn, hãy nói cho anh ấy biết, thay vì để anh ấy đoán.