Con bướng, con cắm mặt điện thoại, con xa dần

Đứa trẻ ngày nào còn quấn lấy bạn, còn kể cho bạn nghe mọi chuyện, giờ đóng cửa phòng, trả lời cụt lủn, cắm mặt vào điện thoại, và cãi lại mỗi khi bạn nhắc. Bạn nói thì con làm ngơ, bạn nghiêm khắc thì con chống đối, bạn nhẹ nhàng thì con vẫn xa. Và bên dưới nỗi bực mình là một nỗi đau âm thầm hơn: bạn nhớ đứa con từng gần gũi, và bạn sợ mình đang mất nó.

Nếu bạn đang ở trong giai đoạn này, hãy biết rằng bạn không cô đơn, và phần lớn những gì đang xảy ra không phải là dấu hiệu bạn đã thất bại làm mẹ. Có những điều đang diễn ra bên trong con mà khi hiểu, bạn sẽ bớt hoảng và tìm lại được đường về với con.

Sự xa cách này, phần lớn, là con đang lớn

Có một điều mà tâm lý học phát triển nói rõ: khi bước vào tuổi lớn, việc đứa trẻ tách dần khỏi cha mẹ, muốn có không gian riêng, muốn tự quyết, không phải là dấu hiệu hư hỏng, mà là một phần tự nhiên và cần thiết của việc trưởng thành. Con đang tập trở thành một con người riêng, và để làm được điều đó, con phải đẩy ra một chút, phải thử nghiệm, phải có bí mật của riêng mình.

Điều này đau cho người mẹ, vì nó giống như bị chối từ. Nhưng nhìn cho đúng, cái con đang đẩy ra không phải là tình thương của bạn, mà là sự phụ thuộc của tuổi thơ. Con vẫn cần bạn, sâu sắc, chỉ là theo một cách khác trước. Con không còn cần một người mẹ nắm tay dắt đi từng bước, con cần một người mẹ vẫn ở đó, vững vàng và thương yêu, để con biết mình luôn có chỗ quay về khi vấp ngã.

Con đang đẩy ra không có nghĩa là con hết thương bạn. Con đang tập đứng trên đôi chân của mình, và đó chính là điều bạn đã nuôi con để làm được.

Hành vi là một cánh cửa, không phải kẻ thù

Khi con cãi, con lì, con cắm mặt vào màn hình, phản xạ của ta là nhìn vào hành vi đó và muốn dập nó xuống ngay. Nhưng có một cách nhìn giúp ta đi sâu hơn: hành vi của con là một cánh cửa nhìn vào điều đang xảy ra bên trong con.

Một đứa trẻ cãi lại gay gắt thường đang có một cảm xúc lớn mà nó chưa biết diễn đạt. Một đứa trẻ trốn vào điện thoại hàng giờ thường đang tìm một nơi để thoát khỏi áp lực, sự cô đơn, hoặc cảm giác không được hiểu. Cái hành vi làm ta bực mình trên bề mặt thường là dấu hiệu của một nhu cầu chưa được đáp ở bên dưới. Khi ta chỉ chăm chăm sửa hành vi mà không nhìn cái nhu cầu ẩn đó, ta thường làm con đóng cửa sâu hơn.

Điều này không có nghĩa là bỏ mặc, hay không đặt giới hạn. Con vẫn cần những ranh giới rõ ràng để thấy an toàn. Nhưng thứ tự thì quan trọng: kết nối trước, uốn nắn sau. Một đứa trẻ cảm thấy được hiểu và được thương thì mới nghe được lời dạy. Một đứa trẻ cảm thấy chỉ bị phê phán và kiểm soát thì sẽ chống lại, hoặc rút xa hơn.

Kiểm soát chặt hơn thường đẩy con xa hơn

Khi thấy con tuột khỏi tầm tay, nỗi sợ mất con khiến nhiều người mẹ siết chặt hơn: kiểm tra nhiều hơn, cấm đoán nhiều hơn, hỏi gặng nhiều hơn. Điều này dễ hiểu, vì nó xuất phát từ tình thương và nỗi lo. Nhưng với một đứa trẻ đang cần không gian để trưởng thành, sự siết chặt đó thường phản tác dụng, nó đẩy con ra xa hơn và làm con giấu giếm nhiều hơn.

Cái giữ được con ở tuổi này không phải là sợi dây kiểm soát, mà là sợi dây kết nối. Một đứa trẻ tin rằng nó có thể nói với mẹ mà không bị mắng, bị phán xét, hay bị kiểm soát ngay, là một đứa trẻ sẽ tìm về với mẹ khi có chuyện thật sự. Ngược lại, càng bị kiểm soát, con càng học cách sống hai mặt và khép kín.

Điều chánh niệm giúp: giữ mình bình tĩnh giữa cơn

Nuôi một đứa con tuổi lớn thử thách sự bình tĩnh của ta hơn bất cứ điều gì. Con nói một câu xấc, và trong ta lập tức dâng lên cơn giận, cơn tổn thương, cái thôi thúc phải đáp trả cho con biết. Nếu ta phản ứng ngay trong cơn đó, ta thường leo thang xung đột và làm con đóng cửa thêm.

Thực hành quan sát tâm giúp ta tạo ra một khoảng dừng nhỏ giữa cái con làm và cái ta phản ứng lại. Chỉ cần một hơi thở, đủ để ta nhận ra: à, mình đang bị chạm nọc, cơn giận đang dâng lên. Trong cái khoảng đó, ta có thể chọn không đổ thêm dầu vào lửa. Ta có thể chọn nói ít hơn, nghe nhiều hơn, hoặc đơn giản là để cả hai bình tĩnh lại trước khi nói tiếp. Một người mẹ giữ được sự vững vàng của mình giữa cơn bão cảm xúc của con chính là mỏ neo mà đứa trẻ, dù không nói ra, đang rất cần.

Khi cần để tâm nhiều hơn

Cãi lại, muốn riêng tư, mê điện thoại ở mức độ nào đó là bình thường ở tuổi lớn. Nhưng nếu con có những dấu hiệu đáng lo hơn, như buồn bã kéo dài, rút lui hoàn toàn khỏi mọi người, bỏ ăn bỏ ngủ, tự làm đau mình, hay nói những lời tuyệt vọng, thì đó không còn là chuyện tuổi mới lớn thông thường, và con cần được giúp đỡ chuyên môn. Hãy tìm tới một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ, và giữ kết nối với con một cách bình tĩnh, không hoảng loạn. Ở giai đoạn đó, sự có mặt vững vàng của bạn và sự hỗ trợ đúng chuyên môn quan trọng hơn bất cứ lời khuyên chung nào.

Một điều để bạn yên lòng

Giai đoạn con xa cách này, dù đau, thường không phải là mất con vĩnh viễn. Rất nhiều đứa trẻ, sau những năm đẩy cha mẹ ra để trưởng thành, lại quay về gần gũi khi đã đủ lớn, đặc biệt nếu trong suốt những năm khó khăn đó, chúng luôn cảm nhận được một tình thương vững vàng không bỏ cuộc.

Điều con cần từ bạn bây giờ không phải là một người mẹ kiểm soát được mọi thứ, mà là một người mẹ giữ được kết nối và sự bình tĩnh giữa giông bão. Bạn không mất con đâu. Con chỉ đang lớn, và đang cần bạn theo một cách mới: ở đó, vững vàng, và luôn mở cửa.