Gọi tên bạo hành trong hôn nhân

Có một người phụ nữ đã sống nhiều năm với những trận nóng giận của chồng. Khi thì lời nhục mạ, khi thì đồ đạc bay, có khi là cái tát. Sau mỗi lần, anh xin lỗi, dịu dàng hẳn, có khi mua quà, và chị lại tự nhủ: anh ấy chỉ nóng tính, bản chất anh không xấu, chắc tại mình nói không đúng lúc. Chị chưa bao giờ dùng chữ "bạo hành" cho nhà mình. Chữ đó, chị nghĩ, là chuyện của những gia đình khác, tệ hơn nhiều.

Bài viết này được viết chậm và cẩn thận, cho những ai đang ở trong một mái nhà như thế. Không phải để phán xét ai, mà để giúp bạn làm một việc quan trọng hơn mọi lời khuyên: gọi đúng tên điều đang xảy ra với mình.

Bạo hành không chỉ là những vết bầm

Khi nghe chữ bạo hành, ta thường nghĩ tới đánh đập. Nhưng bạo hành trong hôn nhân có nhiều khuôn mặt, và nhiều khuôn mặt trong số đó không để lại vết trên da.

Có bạo hành bằng lời: nhục mạ, chì chiết, hạ thấp bạn trước mặt con cái và người khác, những câu nói làm bạn thấy mình vô dụng và không đáng được yêu. Có bạo hành tinh thần: đe dọa, kiểm soát bạn đi đâu gặp ai, ghen tuông cực đoan, cô lập bạn khỏi bạn bè và gia đình ruột, khiến bạn dần chỉ còn một mình. Có bạo hành tài chính: giữ hết tiền, bắt bạn xin từng đồng, chặn bạn đi làm, để bạn không có đường tự lo. Và có bạo hành thân thể, từ xô đẩy tới đánh đập.

Điểm chung của tất cả không nằm ở hình thức, mà ở kết quả: bạn sống trong sợ hãi, bạn phải dè chừng từng lời ăn tiếng nói để tránh cơn giận của người kia, và bạn thấy mình nhỏ dần đi từng năm. Nếu đó là không khí bạn đang thở mỗi ngày, thì điều bạn đang chịu không phải là chuyện vợ chồng cãi vã thường tình.

Cãi vã thường tình làm hai người cùng mệt. Bạo hành làm một người sợ. Chỗ khác nhau nằm ở nỗi sợ đó.

Vì sao ta không gọi được tên nó

Có nhiều lý do rất người khiến một phụ nữ chịu bạo hành nhiều năm mà không gọi tên được nó, và không lý do nào trong số đó là do chị ngu ngốc hay yếu đuối.

Thứ nhất, bạo hành thường đi theo chu kỳ. Sau cơn bùng nổ thường là một giai đoạn hối lỗi, ngọt ngào, hứa hẹn thay đổi. Chính giai đoạn ngọt đó nuôi hy vọng "anh ấy vẫn thương mình, lần này sẽ khác", và giữ chị ở lại thêm một vòng nữa.

Thứ hai, sự bào mòn diễn ra từ từ. Không ai bị nhục mạ ngày đầu tiên mà ở lại. Nó tăng dần từng chút, mỗi lần một chút, cho tới khi cái bất thường trở thành bình thường mới, và chị không còn nhớ mình đã từng được đối xử ra sao.

Thứ ba, văn hóa quanh ta tiếp tay: "chuyện nhà đóng cửa bảo nhau", "một điều nhịn chín điều lành", "vì con mà ráng". Thậm chí có người mượn cả tâm linh: "nghiệp của con, ráng trả". Xin nói thẳng một lần: không có đạo lý chân thật nào bảo một người ở lại nơi mình bị làm hại. Nhẫn nhịn không phải là đức hạnh khi cái phải nhịn là sự tổn hại đến thân thể và phẩm giá của mình.

Và thứ tư, những rào cản rất thật: tài chính, con cái, sợ điều tiếng, sợ người kia làm dữ hơn nếu mình phản kháng. Những nỗi sợ đó có cơ sở, và vì thế lối đi cần được tính bằng sự thận trọng, không phải bằng sự liều.

Điều cần nói rõ nhất: không phải lỗi của bạn

Người bị bạo hành lâu năm thường tin rằng mình có phần lỗi: tại mình vụng, tại mình nói nhiều, tại mình chưa đủ tốt nên anh mới vậy. Niềm tin đó không tự nhiên mà có, nó thường được chính người gây hại gieo vào, ngày này qua ngày khác, cho tới khi bạn tự nói nó với mình.

Xin đọc chậm câu này: không có sai sót nào trong nấu nướng, lời nói, hay cách sống của bạn biện minh được cho việc bạn bị nhục mạ hay bị đánh. Hành vi bạo hành là lựa chọn và trách nhiệm của người gây ra nó, không phải phản ứng tất yếu mà bạn đã "gây" ra. Người ta có thể giận nhau mà không ai phải sợ ai. Cơn giận không bắt buộc phải thành bạo lực; nó thành bạo lực là do người đó chọn để nó thành.

Và một điều nữa: việc bạn vẫn còn thương người ấy, vẫn nhớ những ngày tốt đẹp, vẫn hy vọng, không làm cho nỗi khổ của bạn kém thật đi, và cũng không có nghĩa là bạn phải ở lại. Con người có thể thương một người và vẫn cần được an toàn khỏi người đó.

An toàn đứng trước mọi điều khác

Trang này thường nói về quan sát tâm, về buông bỏ, về chuyển hóa. Nhưng với bạo hành, thứ tự phải đảo lại, và xin nói rõ ràng: an toàn trước, chữa lành sau. Không ai thiền được giữa một đám cháy. Việc cần làm giữa đám cháy là ra khỏi vùng nguy hiểm đã.

Điều đó không có nghĩa là bạn phải quyết định ly hôn ngay hôm nay, hay phải đối đầu với người kia. Thực ra, đối đầu trực diện với người đang bạo hành thường làm tình hình nguy hiểm hơn, và không phải là điều nên làm một mình. Điều đầu tiên và an toàn nhất bạn có thể làm là phá vỡ sự cô lập: kể thật với một người bạn tin cậy, hoặc gọi cho một đường dây hỗ trợ, nơi người ta lắng nghe, giữ kín, và giúp bạn tính từng bước phù hợp với hoàn cảnh của bạn. Chỉ riêng việc có một người biết sự thật và đứng cùng bạn đã thay đổi rất nhiều.

Nếu tình huống khẩn cấp, đang bị đe dọa hay hành hung, hãy gọi 113 hoặc tới ngay nơi an toàn gần nhất, nhà người thân, hàng xóm tin cậy, bất cứ đâu có người.

Một điều để bạn giữ trong lòng

Nếu bạn đọc tới đây và thấy nhà mình trong những dòng trên, tôi muốn bạn giữ lấy một điều: bạn không điên, bạn không làm quá, và bạn không đáng bị như vậy. Cái bạn đang chịu có tên, có hình dạng, và có đường ra, dù đường ra cần thời gian và cần người đi cùng.

Bạn xứng đáng với một mái nhà mà ở đó bạn không phải dè chừng ai. Điều đó không phải là đòi hỏi quá đáng. Đó là mức tối thiểu mà một con người xứng đáng có. Và bước đầu tiên về phía nó không phải là một quyết định lớn, chỉ là một lời nói thật, với một người an toàn.