Mong con mãi chưa đến

Tháng này bạn lại đếm ngày. Đến cái buổi sáng đó, bạn vào nhà tắm, tay hơi run. Và cơ thể trả lời thay cho que thử: lại không phải tháng này. Bạn ngồi đó một lúc, nghe cái gì đó trong ngực mình rơi xuống, lặng lẽ, quen thuộc đến mức bạn không còn khóc to được nữa.

Rồi bạn rửa mặt, bước ra, nấu cơm, đi làm, cười nói như bình thường. Không ai biết bạn vừa mất một điều gì đó. Vì với người ngoài, chẳng có gì xảy ra cả. Chỉ có bạn biết: mỗi tháng như vậy là một lần tiễn đi một đứa con mà bạn đã kịp tưởng tượng ra khuôn mặt.

Nếu bạn đang ở trong những ngày như thế, bài này tôi viết cho bạn. Không phải để chỉ cách có con, việc đó thuộc về bác sĩ. Chỉ để ngồi xuống cạnh bạn một lúc, gọi tên cho đúng cái nỗi đau mà bạn đang mang một mình.

Mỗi tháng một vòng hy vọng rồi thất vọng

Người ngoài hay nghĩ nỗi buồn mong con là một nỗi buồn, xảy ra một lần. Người trong cuộc biết nó không phải vậy. Nó là một vòng lặp. Đầu chu kỳ, bạn cho phép mình hy vọng một chút, dù đã tự dặn đừng. Giữa chu kỳ, bạn để ý từng dấu hiệu nhỏ của cơ thể, vừa mong vừa sợ. Cuối chu kỳ, câu trả lời đến, và bạn rơi. Rồi tháng sau, vòng đó quay lại từ đầu.

Cái làm kiệt sức không chỉ là nỗi buồn, mà là sự lặp lại của nó. Người ta được phép khóc to khi mất một điều ai cũng thấy. Còn bạn mất đi một điều chưa kịp thành hình, tháng này qua tháng khác, năm này qua năm khác, và không có đám tang nào cho những lần mất đó. Các nhà tâm lý gọi đây là mất mát mơ hồ: một nỗi đau có thật nhưng không có chỗ để tang. Bạn không yếu đuối hay làm quá. Bạn đang gánh một nỗi đau thật, chỉ là nó vô hình với người khác.

Mỗi tháng không có tin vui là một lần mất mát thật sự, dù không ai nhìn thấy để chia buồn cùng bạn.

"Bao giờ có tin vui" và nỗi tự ti không nói ra

Rồi còn những đám giỗ, đám cưới, bữa cơm họ hàng. Ai đó buột miệng: "Bao giờ có tin vui đây?", "Kén gì mà kén mãi", "Tuổi này là phải nhanh lên rồi đó". Họ hỏi nhẹ như hỏi thời tiết. Còn bạn nghe như một mũi kim tìm đúng chỗ đau nhất mà chích vào.

Cái đau hơn cả câu hỏi là điều nó khơi dậy bên trong: cảm giác mình khiếm khuyết. Nhìn bạn bè lần lượt bế con, bạn mừng cho họ thật, nhưng về đến nhà thì lòng chùng xuống. Có người bắt đầu tránh những cuộc gặp, tắt thông báo mạng xã hội mỗi mùa người ta khoe ảnh đầy tháng. Rồi lại tự trách mình nhỏ nhen.

Bạn không nhỏ nhen. Tránh một chỗ làm mình chảy máu không phải là xấu tính, đó là bản năng tự bảo vệ. Bạn được phép giữ khoảng cách với những câu hỏi và những dịp làm mình đau, cho đến khi lòng mình vững hơn. Đó không phải là trốn tránh. Đó là băng bó.

Gỡ một ý nghĩ độc: "chắc mình ác nghiệp nên không có con"

Có một ý nghĩ mà nhiều phụ nữ mong con lâu năm mang trong lòng, ít khi nói ra: "Chắc kiếp trước mình ác lắm. Chắc mình đã làm gì sai nên giờ bị phạt." Có khi chính người thân gieo câu đó vào: đi chùa nhiều vào, làm phước nhiều vào, ăn ở sao đó nên mới vậy.

Tôi muốn dừng lại thật lâu ở đây, vì ý nghĩ này độc hơn mọi câu hỏi vô duyên cộng lại. Nó biến một chuyện của thân thể, của y học, của xác suất và thời gian, thành một bản án đạo đức treo lên đầu bạn.

Xin nói thẳng: không ai bị "phạt" bằng chuyện con cái. Chuyện thụ thai phụ thuộc vào vô số yếu tố của cơ thể hai con người, những yếu tố mà y học vẫn đang tìm hiểu từng ngày. Nó không phải chiếc cân đo phẩm hạnh. Nếu con cái là phần thưởng cho người tốt, thì thế giới này đã không có những đứa trẻ bị bỏ rơi bởi cha mẹ chúng, và không có bao nhiêu người tử tế đang mong con như bạn. Cái cân đó không tồn tại.

Lần tới, khi ý nghĩ "tại mình ác nghiệp" trồi lên, thử làm một việc nhỏ: nhận diện nó như một ý nghĩ, không phải một sự thật. Nói thầm: "Đây là ý nghĩ tự kết tội, nó đến vì mình đang đau, không phải vì nó đúng." Ý nghĩ được gọi đúng tên sẽ bớt dần sức nặng. Nỗi đau vì mong con đã đủ nặng rồi, bạn không cần cõng thêm một bản án oan.

Và điều này nữa, xin bạn đọc chậm: giá trị của một người phụ nữ không nằm ở khả năng sinh nở. Bạn đã là một con người trọn vẹn trước khi ai đó hỏi bạn bao giờ có tin vui, và bạn vẫn trọn vẹn như thế, dù hành trình này đi về đâu.

Chuyện thụ thai là chuyện của thân thể và y học, không phải chiếc cân đo phẩm hạnh của một người phụ nữ.

Hai người đau khác nhịp trên cùng một hành trình

Còn một nỗi cô đơn nữa, ít ai nói: cô đơn ngay trong nhà mình. Bạn muốn nói về nỗi buồn, chồng bạn lảng sang chuyện khác. Bạn khóc, anh im lặng hoặc bảo "thôi đừng nghĩ nữa". Có lúc bạn tự hỏi: hay anh không đau như mình?

Thường thì không phải vậy. Hai người đang đau cùng một nỗi đau, nhưng khác nhịp và khác kiểu. Nhiều người vợ cần được nói ra, được khóc, được ôm. Nhiều người chồng lại đau theo kiểu im lặng, vùi vào công việc, hoặc cố tỏ ra ổn để làm chỗ dựa. Hai kiểu đau đó nhìn nhau mà không nhận ra nhau, rồi mỗi người một góc nhà, tưởng mình đơn độc.

Nếu được, thử nói với nhau một câu mở đường, không phải để phân tích, chỉ để nhìn thấy nhau: "Em biết anh cũng buồn, dù anh không nói. Mình không cần nói gì nhiều, chỉ cần đừng để ai trong hai đứa đau một mình." Hành trình chạy chữa vốn đã nhiều mũi kim, nhiều lịch hẹn, nhiều chờ đợi. Phần thuốc men, xét nghiệm, phác đồ, xin gửi trọn cho bác sĩ. Còn phần giữ cho hai trái tim đừng lạc mất nhau, phần đó thuộc về hai người, và nó cũng cần được chăm không kém gì cơ thể.

Khi nào nên tìm thêm một người đỡ

Nỗi buồn mong con là nỗi buồn bình thường của người trong cuộc. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn không nên đi tiếp một mình: khi nỗi buồn kéo dài liên tục nhiều tuần không lối ra, khi bạn mất ngủ triền miên, không còn thiết những điều từng thích, thấy mình vô giá trị, né tránh mọi người tới mức cô lập, hoặc có lúc thoáng nghĩ rằng biến mất đi có khi nhẹ hơn.

Những lúc như vậy, tìm đến một nhà tâm lý không phải là làm quá, cũng không phải thừa nhận thất bại. Nhiều nơi điều trị hiếm muộn hiểu rõ điều này: chăm sóc tâm lý là một phần của hành trình, song song với chăm sóc cơ thể. Bạn xứng đáng có một người ngồi nghe trọn vẹn nỗi đau này mà bạn không phải gồng, không phải gượng cười.

Trong lúc chờ, xin đừng bỏ rơi chính mình

Tôi không biết hành trình của bạn sẽ đi về đâu, và tôi sẽ không hứa với bạn điều mà không ai hứa được. Nhưng tôi biết một điều: dù câu trả lời phía trước là gì, bạn vẫn cần chính mình ở đó, còn nguyên vẹn, để sống tiếp phần đời của bạn.

Nên trong lúc chờ, xin đừng treo toàn bộ cuộc sống lên một que thử. Vẫn ăn một bữa ngon, vẫn gặp người làm mình dễ chịu, vẫn giữ một việc nhỏ mỗi ngày làm mình thấy mình còn là mình. Không phải để quên đi nỗi mong con. Mà để người phụ nữ đang mong đó được sống, chứ không chỉ chờ.

Bạn đã kiên cường hơn bạn tưởng rất nhiều rồi. Đi qua từng ấy tháng hy vọng rồi thất vọng mà vẫn dậy nấu cơm, vẫn thương người, vẫn tử tế, đó không phải là người khiếm khuyết. Đó là một người rất đầy.