Muốn sống cho mình, bị gọi là ích kỷ

Chị đăng ký một lớp yoga tối thứ tư, tuần một buổi, chín mươi phút. Trước khi đi, chị nấu cơm sẵn, dặn con học bài, mọi thứ đâu vào đấy. Vậy mà đến buổi thứ ba, mẹ chồng buông một câu giữa mâm cơm: đàn bà con gái tối ngày đi tập với tành, chồng con thì ai lo. Chồng chị không nói gì, nhưng cái không nói gì đó cũng là một lời. Buổi thứ tư, chị ở nhà. Tấm thảm tập cuộn lại, dựng vào góc tủ, và ở đó cho tới giờ.

Chín mươi phút một tuần. Đó là toàn bộ điều chị xin cho mình, và nó vẫn bị coi là quá nhiều. Nếu bạn thấy mình đâu đó trong câu chuyện này, bài viết này dành cho bạn.

Vì sao một buổi tập cũng thành cái tội

Trong cái khuôn cũ, thời gian của người phụ nữ mặc định thuộc về gia đình. Chồng con dùng thời gian của chị là đương nhiên, còn chị dùng thời gian của chính mình thì phải xin phép, và xin chưa chắc được. Đi làm về là ca hai: cơm nước, con cái, nhà cửa. Xong ca hai thì hết ngày. Cái khuôn đó không được viết ra ở đâu, nhưng nó được thi hành nghiêm hơn cả luật, bằng những câu nói nhẹ mà đau: sướng thân nhỉ, con bỏ đấy ai trông, đàn bà gì mà ham chơi.

Người nói những câu đó, thường lại là những người phụ nữ khác: mẹ chồng, bác hàng xóm, có khi cả mẹ ruột. Không hẳn vì họ ác. Họ đã sống cả đời không dám có chín mươi phút cho riêng mình, nên khi thấy bạn có, cái khuôn trong họ lên tiếng. Một người cả đời phải nhịn thường khó chịu khi thấy người khác không nhịn. Hiểu vậy để bớt oán, nhưng hiểu vậy không có nghĩa là bạn phải nghe theo.

Ích kỷ và tự chăm sóc là hai chuyện khác nhau

Chữ ích kỷ bị dùng sai nhiều đến nỗi cần định nghĩa lại cho rõ.

Ích kỷ là lấy phần của người khác về cho mình: giành phần hơn, đẩy việc cho người khác gánh, sống trên sự thiệt thòi của người bên cạnh. Còn tự chăm sóc là giữ cho cái phần vốn là của mình không bị lấy mất nốt: giấc ngủ của mình, sức khỏe của mình, một chút thời gian để mình còn là một con người có sở thích, có suy nghĩ riêng.

Người phụ nữ đi tập một buổi tối, đọc sách nửa tiếng trước khi ngủ, học một lớp cuối tuần, cà phê với bạn cũ một buổi, không lấy gì của ai cả. Cơm vẫn nấu, con vẫn chăm, việc vẫn làm. Điều duy nhất thay đổi là chị không còn dốc cạn một trăm phần trăm của mình vào người khác nữa, mà giữ lại một phần nhỏ để tự nuôi mình. Gọi điều đó là ích kỷ, tức là cho rằng người phụ nữ chỉ được phép tồn tại như một nguồn phục vụ. Mà điều đó thì sai từ gốc.

Ích kỷ là lấy phần của người khác. Tự chăm sóc là không để phần của mình bị lấy nốt. Hai chuyện đó chỉ giống nhau trong mắt người muốn bạn phục vụ không ngừng.

Người còn đầy mới thương được lâu

Có một nghịch lý mà nhiều gia đình không nhìn ra: họ muốn người vợ, người mẹ tận tụy tuyệt đối, nhưng chính sự tận tụy tuyệt đối đó lại bào mòn người phụ nữ cho đến khi chị không còn gì để cho.

Một người mẹ không được nghỉ sẽ thành một người mẹ dễ cáu. Một người vợ phải bỏ hết đời sống riêng sẽ dần thành một người buồn bã, trống rỗng, và khoảng trống đó không giấu được, nó thấm vào không khí cả nhà. Ngược lại, người phụ nữ có một đời sống riêng, dù nhỏ, thường về nhà với gương mặt khác: nhẹ hơn, vui hơn, kiên nhẫn hơn với con. Không phải vì chị thương gia đình ít đi, mà vì chị còn nguyên để mà thương.

Thời gian riêng của người mẹ không phải là thứ bị trừ khỏi gia đình. Nó là khoản đầu tư mà cả nhà được hưởng lãi, chỉ là không ai ghi công.

Học phí của sự tự do lành mạnh

Nói vậy không có nghĩa là con đường này êm. Lần đầu bạn giữ lịch tập của mình dù mẹ chồng nói ra nói vào, lần đầu bạn nói tối nay em có lớp học, anh cho con ăn giúp em, sẽ có phản ứng. Vài lời không vui. Vài bữa cơm hơi lặng. Có khi một trận giận dỗi.

Cái đó khó chịu thật, nhưng hãy gọi đúng tên nó: đó là học phí. Mọi ranh giới mới đặt ra đều va phải sự phản đối của những người đã quen với việc bạn không có ranh giới. Phản ứng đó thường lớn nhất ở vài lần đầu, rồi giảm dần khi mọi người nhận ra bạn không bỏ bê ai cả, chỉ là bạn có thêm một phần đời sống của mình. Nhiều bà mẹ chồng khó tính nhất, sau một thời gian, lại là người bảo con dâu đi tập đi kẻo muộn giờ.

Chịu được vài lời nói không vui để đổi lấy một đời không cạn kiệt, đó là một cuộc đổi đáng làm. Cái không đáng, là đổi cả con người mình lấy vài lời khen ngoan hiền.

Một điều để bạn mang theo

Bạn không cần chọn giữa thương gia đình và được là mình. Đó là một lựa chọn giả mà cái khuôn cũ dựng lên. Sự thật giản dị hơn: người phụ nữ được là mình thì thương gia đình bền hơn, vui hơn, thật hơn.

Nên nếu tối nay có ai đó nói bạn ích kỷ chỉ vì bạn muốn giữ một góc nhỏ cho riêng mình, bạn không cần cãi. Chỉ cần nhớ: tấm thảm tập cuộn trong góc tủ kia không phải là bằng chứng của sự ngoan hiền. Nó là một phần đời của bạn đang chờ được lấy lại. Và bạn có quyền lấy lại nó, không cần ai cấp phép.