Phụ nữ lớn tuổi không phải hết thời

Bà chị họ tôi năm nay năm mươi ba tuổi. Hôm đám cưới đứa cháu, chị mặc một chiếc áo dài màu xanh ngọc rất đẹp, nhưng suốt buổi cứ ngồi nép ở bàn trong cùng. Tôi kéo chị ra chụp ảnh, chị xua tay: thôi, già rồi, chụp choẹt gì nữa, để chỗ cho tụi trẻ. Câu đó chị nói nhẹ như không. Nhưng tôi nghe được ở dưới nó một câu khác, buồn hơn nhiều: chị nghĩ mình không còn đáng được nhìn thấy nữa.

Bao nhiêu người phụ nữ đang tự nói với mình câu đó mỗi ngày? Già rồi, ai thèm. Già rồi, học gì nữa. Già rồi, mặc gì cũng vậy thôi. Bài viết này muốn hỏi lại một câu: già rồi thì sao?

Cái thước đo ai dúi vào tay mình

Hết thời là một chữ đáng để dừng lại nhìn cho kỹ. Hết thời của cái gì? Nếu ngẫm cho cùng, cái được coi là hết ở đây chỉ là hai thứ: nhan sắc theo chuẩn tuổi đôi mươi, và sự chú ý của người khác dành cho nhan sắc đó.

Tức là cái thước đang được dùng để đo đời một người phụ nữ chỉ có hai vạch: trẻ đẹp và được ngắm nhìn. Theo cái thước đó, người phụ nữ như một mùa hoa, nở rộ vài năm rồi phần đời còn lại chỉ là tàn dần. Bốn mươi bắt đầu lo, năm mươi coi như xong, sáu mươi thì thành vô hình.

Nhưng ai làm ra cái thước đó? Không phải bạn. Nó được làm từ phim ảnh, quảng cáo, những câu đùa vô tâm ở đám tiệc, những lời chê bâng quơ mà một cô bé nghe được từ năm mười tuổi. Nghe đủ lâu, cái thước từ bên ngoài chui vào bên trong, và người phụ nữ bắt đầu tự đo mình bằng nó, tự chấm mình rớt, rồi tự thu mình lại trước cả khi ai kịp gạt mình ra rìa. Đó mới là chỗ đáng tiếc nhất: định kiến ngoài đường chỉ làm mình buồn một, định kiến đã vào trong đầu làm mình nhỏ đi mười.

Những thứ chỉ tuổi này mới có

Giờ thử đặt cái thước cũ xuống, và kiểm kê đời mình bằng con mắt khác.

Ở tuổi này, bạn có một sự vững mà tuổi hai mươi không thể có. Bạn đã đi qua đủ chuyện: sinh nở, mất mát, những năm tháng chật vật, những lần tưởng không đứng dậy nổi mà rồi vẫn đứng dậy. Cái gì thật sự đáng lo, cái gì chỉ là ồn ào, bạn phân biệt được. Tay nghề sống đó không mua được, không học cấp tốc được, chỉ có thời gian đổi cho.

Bạn cũng tự do khỏi nhiều nỗi sợ cũ. Cái tuổi cả nghĩ ai nói gì cũng đau đã lùi lại phía sau. Nhiều phụ nữ ngoài năm mươi kể rằng lần đầu tiên trong đời họ dám mặc cái mình thích, nói cái mình nghĩ, từ chối cái mình không muốn, mà không mất ngủ vì ánh mắt người khác. Cái mà tuổi trẻ gọi là bản lĩnh và phải gồng lên mới có, tuổi này tự nhiên mà thành.

Và một thứ nữa, quý hơn cả: thời gian bắt đầu quay về với bạn. Con cái lớn dần, bổn phận nhẹ dần. Những năm hai mươi, ba mươi, thời gian của bạn là của mọi người. Bây giờ, có lẽ lần đầu tiên, nó sắp là của bạn.

Tuổi trẻ cho bạn một gương mặt để người khác ngắm. Tuổi này cho bạn một cuộc đời để chính bạn sống. Bảo cái sau là hết thời, nghĩ cho kỹ, thật vô lý.

Chương đẹp không nằm hết ở đầu cuốn sách

Quanh ta không thiếu những người phụ nữ bắt đầu một chương mới sau năm mươi: người đi học lại cái ngành ngày xưa dang dở, người mở một sạp hàng, một quán ăn nhỏ mà cả đời ao ước, người bắt đầu tập bơi, học đàn, viết lại những chuyện đời mình cho con cháu đọc. Không phải ai cũng làm điều gì to tát. Cái đáng nói không nằm ở độ lớn của việc, mà ở chỗ: họ vẫn coi đời mình là thứ đang tiếp diễn, không phải thứ đã xong.

Điều duy nhất thật sự khiến một người hết thời không phải là số tuổi. Là cái quyết định thôi không mong gì nữa, thôi không bắt đầu gì nữa, ngồi hẳn vào chỗ khuất và coi phần đời còn lại là ngồi chờ. Mà quyết định đó, may thay, nằm trong tay mình, nên cũng có thể được rút lại bất cứ lúc nào.

Bạn không cần trẻ lại để sống tiếp cho đậm. Bạn chỉ cần thôi tin rằng mình đã hết phần.

Một điều để bạn mang theo

Chiếc áo dài xanh ngọc của bà chị họ tôi rất đẹp, và người mặc nó cũng vậy. Chỗ của chị không phải ở bàn trong cùng.

Nếu bạn đang ở cái tuổi mà xã hội bắt đầu lơ bạn đi, xin đừng tiếp tay cho nó bằng cách tự lơ mình. Cái thước nhan sắc và sự chú ý chỉ đo được một khúc ngắn của đời người, và khúc dài nhất, sâu nhất, tự do nhất có khi lại nằm ở phía sau. Bạn không hết thời. Bạn chỉ vừa đi hết cái thời sống cho người khác ngắm, và đang đứng trước cái thời sống cho chính mình. Thời đó không cần ai thèm. Nó chỉ cần bạn nhận lấy nó.