Sảy thai không phải lỗi của bạn

Câu hỏi đầu tiên gần như người mẹ nào cũng hỏi sau khi mất con là: "Mình đã làm gì sai?"

Có phải tại mình đi lại nhiều. Có phải tại mình làm việc nặng. Có phải tại hôm đó mình bê chậu cây, mình leo cầu thang, mình ăn món đó, mình uống ly cà phê đó. Có phải tại mình lo nghĩ, buồn phiền, cãi nhau. Có phải tại mình không đủ tốt để giữ con.

Tôi đã ngồi nghe câu hỏi này từ rất nhiều người phụ nữ. Và tôi viết bài này để nói với bạn một điều mà bạn cần được nghe, có thể cần nghe nhiều lần: trong phần lớn các trường hợp, sảy thai không phải lỗi của bạn. Không phải vì bạn đã làm, hay đã không làm, một điều gì.

Đây là bài trong loạt Chữa lành sau mất con. Nếu bạn vừa trải qua mất mát, hãy đọc thật chậm, và cho phép mình dừng bất cứ lúc nào.

Sự thật y khoa, nói thật rõ để bạn được nhẹ lòng

Sảy thai phổ biến hơn nhiều so với những gì người ta dám nói. Theo Trường Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), cứ khoảng 10 thai kỳ đã biết thì có 1 kết thúc bằng sảy thai sớm. Mayo Clinic ước tính con số này là 10 đến 15 phần trăm, và thực tế còn cao hơn, vì rất nhiều trường hợp xảy ra trước khi người phụ nữ kịp biết mình mang thai.

Điều quan trọng nhất là nguyên nhân. Khoảng 80 phần trăm các trường hợp sảy thai xảy ra trong ba tháng đầu, và phần lớn trong số đó là do bất thường nhiễm sắc thể ngẫu nhiên, tức là phôi thai từ đầu đã có một trục trặc trong bộ mã di truyền mà không ai gây ra và không ai ngăn được. Đó là một quá trình tự nhiên, nằm hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của người mẹ.

Nghĩa là gì với những câu tự trách của bạn? Nghĩa là:

• Việc bạn đi lại, làm việc bình thường, gần như chắc chắn không phải nguyên nhân.
• Việc bạn ăn món này, uống thứ kia, trong mức bình thường, gần như chắc chắn không phải nguyên nhân.
• Việc bạn buồn phiền, lo nghĩ, cãi nhau, không làm con rời đi.
• Cơ thể bạn không phản bội bạn. Nó đã làm điều nó có thể.

Bạn đã không làm gì sai. Đây là điều đã xảy ra với bạn, không phải điều bạn gây ra.

Tôi biết, hiểu bằng lý trí là một chuyện, còn trái tim thì vẫn tự trách. Nhưng xin bạn cứ đọc lại đoạn trên mỗi khi câu "tại mình" quay về. Sự thật này, nghe đủ nhiều lần, sẽ dần thấm.

Vì sao ta cứ tự trách, dù không có lỗi

Nếu sảy thai không phải lỗi của người mẹ, vì sao gần như ai cũng tự trách?

Vì con người rất khó sống chung với những chuyện xảy ra ngẫu nhiên, không lý do. Khi một điều đau đớn ập đến mà không có nguyên nhân rõ ràng, tâm trí ta có xu hướng tự tìm một lời giải, kể cả khi lời giải đó là tự nhận lỗi về mình. Nghe thì lạ, nhưng với nhiều người, "tại mình" còn dễ chịu đựng hơn là "chẳng vì lý do gì cả". Vì nếu là lỗi của mình, thì ít ra mình còn kiểm soát được điều gì đó, còn có thể "sửa" lần sau.

Hiểu được cơ chế này giúp bạn nhẹ hơn: cảm giác tội lỗi của bạn không phải bằng chứng rằng bạn có lỗi. Nó chỉ là cách một trái tim thương con cố gắng hiểu một điều quá đau và quá vô lý.

Nỗi đau của bạn là thật, dù người ngoài không thấy

Có một nỗi đau thứ hai chồng lên nỗi đau mất con: nỗi đau bị người khác xem nhẹ. "Còn trẻ mà, sinh đứa khác." "Chưa thành hình thì đã là gì đâu." "Thôi quên đi cho nhẹ người."

Nhà nghiên cứu Kenneth Doka gọi loại nỗi đau này là nỗi đau bị tước quyền (disenfranchised grief), nghĩa là nỗi đau mà xã hội không thừa nhận, không cho phép công khai bày tỏ, không cùng nhau tưởng niệm. Ngay từ năm 1989, Doka đã nêu sảy thai là một ví dụ điển hình. Không có đám tang, không ai gọi tên em bé, nhiều khi người thân trong nhà cũng bảo bạn quên đi.

Nhưng bạn không mất một "cái gì đó nhỏ nhặt". Bạn mất một đứa con mà bạn đã bắt đầu yêu thương, đã hình dung khuôn mặt, đã đặt vào đó cả một tương lai. Nỗi đau của bạn không nhỏ hơn nỗi đau nào khác. Nó chỉ bị nhìn thấy ít hơn. Và bạn hoàn toàn có quyền được buồn, được thương tiếc, được gọi đây là một mất mát thật.

Vì sao ngày dự sinh vẫn làm bạn đau

Nhiều người mẹ ngạc nhiên vì đã lâu rồi mà cứ đến ngày lẽ ra con chào đời, lòng lại nặng trĩu. Có người còn nhớ chính xác ngày đó nhiều năm sau.

Điều này rất bình thường, và có lý do rất người. Lý thuyết gắn bó của nhà tâm lý John Bowlby cho thấy con người tạo dây liên kết tình cảm rất sâu và rất sớm. Nhiều người mẹ đã trò chuyện với con, đã hình dung, đã yêu thương chỉ sau vài tuần biết tin. Ngày dự sinh là cái mốc của một tương lai bạn đã bắt đầu sống trong tâm tưởng. Nhớ về nó không phải là "chưa buông được", mà là dấu vết của một tình thương có thật.

Chữa lành: cho phép mình đau, và nhớ con mà không tan vỡ

Chữa lành sau sảy thai không phải là ép mình quên thật nhanh. Nó bắt đầu từ hai sự cho phép.

Cho phép mình đau. Khi nỗi buồn tới, bạn không cần gồng lên tỏ ra ổn, không cần đẩy nó đi. Cứ để nó tới, ngồi với nó một lúc. Nghịch lý là, một nỗi đau được nhìn nhận và cho phép sẽ dịu đi nhanh hơn một nỗi đau bị chối bỏ.

Cho phép mình nhớ con mà vẫn sống. Nhiều người mẹ sợ rằng nếu mình nguôi ngoai thì có nghĩa là quên con, phản bội con. Nhưng nghiên cứu về mất mát của Klass, Silverman và Nickman năm 1996 chỉ ra một điều đẹp: những người vượt qua mất mát một cách lành mạnh thường không cắt đứt với người đã khuất, họ giữ một mối dây tiếp nối, ở một hình thức mới. Bạn có thể vừa giữ con trong tim suốt đời, vừa để nỗi đau dịu lại. Nguôi đau không phải là quên con. Nguôi đau là bạn học được cách thương con mà không còn phải quằn quại.

Khi tâm linh giúp được bạn

Với nhiều phụ nữ Việt, mất con còn đặt ra những câu hỏi vượt khỏi đời sống thường ngày: con giờ ở đâu, con có bình an không, mẹ có thể làm gì cho con.

Tôi chia sẻ phần này như một góc nhìn, một truyền thống mà nhiều người thấy được an ủi, chứ không khẳng định đó là chân lý khoa học. Nếu bạn chỉ tin vào điều khoa học chứng minh được, bạn có thể bỏ qua phần này, và sự chữa lành của bạn vẫn trọn vẹn.

Nhiều truyền thống tin rằng tình thương giữa mẹ và con không mất đi, và người mẹ có thể tưởng nhớ, kết nối, gửi lời yêu thương tới con. Với người mang niềm tin ấy, những thực hành nhỏ mang lại sự nhẹ lòng thật: đặt cho con một cái tên, giữ một kỷ vật, thắp một ngọn nến, hoặc chọn một ngày trong năm để nghĩ về con một cách yêu thương. Trong tinh thần thiền quán mà tôi thực hành nhiều năm, tôi tin rằng ngồi yên và để lòng thương con được cất lời, dù bằng nước mắt, cũng là một cách chữa lành.

Những điều bạn có thể làm ngay hôm nay

• Mỗi khi câu "tại mình" quay về, hãy đáp lại nhẹ nhàng: "Đây là điều đã xảy ra với mình, không phải điều mình gây ra."
• Cho phép mình gọi đây là một mất mát thật, dù người khác xem nhẹ.
• Nói ra với một người bạn tin tưởng, hoặc viết ra cho riêng mình, điều bạn đang giữ trong lòng.
• Nếu bạn muốn, chọn một cách nhỏ để nhớ con: một cái tên, một ngọn nến, một ngày riêng.
• Nghỉ ngơi, ăn, ngủ. Chăm cơ thể bạn như chăm một người vừa đi qua một điều rất lớn, vì đúng là như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tôi chắc chắn được đó không phải lỗi của mình?

Không ai có thể quay lại quá khứ để xác nhận tuyệt đối, nhưng y học đã rất rõ: phần lớn sảy thai sớm là do bất thường nhiễm sắc thể ngẫu nhiên, không phải do sinh hoạt bình thường của người mẹ. Nếu bạn muốn hiểu rõ trường hợp cụ thể của mình, bác sĩ sản khoa là người có thể giải thích cho bạn một cách chính xác và nhẹ nhàng.

Tôi sảy thai nhiều lần rồi. Có phải cơ thể tôi có vấn đề?

Sảy thai lặp lại có thể có những nguyên nhân y khoa cần được thăm khám, và điều đó khác với việc "do bạn làm sai". Bạn xứng đáng được một bác sĩ đồng hành để tìm hiểu, thay vì tự gánh nỗi tự trách một mình. Việc đi khám là chăm sóc cho mình, không phải thừa nhận lỗi.

Tôi có nên thử mang thai lại không, khi tôi rất sợ?

Sợ mất mát lần nữa là phản ứng tự nhiên của một trái tim từng bị thương. Bạn có thể vừa hy vọng vừa sợ, cả hai cùng lúc. Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Hãy cho mình thời gian, và nếu nỗi sợ quá lớn, một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ có thể đồng hành cùng bạn.

Bao lâu thì tôi hết đau?

Không có mốc thời gian đúng. Có người dịu lại sau vài tháng, có người mang theo nhẹ nhàng suốt đời. Chữa lành không phải là hết đau hoàn toàn, mà là nỗi đau không còn chi phối cuộc sống, và bạn có thể nhớ con mà vẫn sống trọn vẹn.