Sợ mình hết giá trị khi hết trẻ đẹp

Trong một đám cưới họ hàng, bạn ngồi ở bàn tiệc và nhận ra một điều lặng lẽ: không còn ai nhìn mình nữa. Hai mươi năm trước, bước vào một đám tiệc như thế này, bạn quen với những ánh mắt quay lại, những câu "con bé xinh quá". Cái xinh ấy đi theo bạn như một tấm vé: được chú ý, được ưu ái, được chọn. Còn hôm nay, ánh mắt của cả bàn dồn về mấy đứa cháu gái hai mươi tuổi đang cười giòn phía kia. Bạn bỗng thấy mình như tờ tiền cũ, vẫn là tiền đấy, nhưng hình như không còn ai muốn cầm. Và đâu đó trong lòng nhói lên một cảm giác bạn xấu hổ không dám gọi tên: ghen với chính cháu mình.

Nếu bạn từng có cái nhói đó, xin đừng vội tự trách. Cảm giác ấy không nói rằng bạn nhỏ nhen. Nó nói rằng cả đời bạn đã được dạy đo giá trị mình bằng một cái thước đang gãy dần trong tay.

Khi lời khen trở thành cái lồng

Được khen xinh từ bé nghe như một món quà, nhưng nó có mặt trái ít ai báo trước. Đứa bé gái được khen xinh nhiều hơn khen ngoan, khen giỏi, khen tốt bụng, sẽ lớn lên với một bài học ngấm rất sâu: cái người ta quý ở mình là vẻ ngoài. Từ đó, nhan sắc thành nơi đặt toàn bộ vốn liếng. Soi gương thành kiểm tra tài sản. Lời khen thành nguồn sống. Và sự chú ý của người khác thành thước đo xem hôm nay mình đáng giá bao nhiêu.

Cái lồng ấy êm ái suốt thời trẻ, vì lời khen cứ đều đặn tới. Nó chỉ lộ nguyên hình khi tuổi tới: nguồn cung lời khen thưa dần, ánh mắt thưa dần, và người phụ nữ trong lồng hoảng hốt thấy tài khoản của đời mình đang cạn mà không biết cách nào nạp thêm. Nỗi sợ "hết thời", sợ chồng nhìn người trẻ hơn, sợ bị thay thế, tất cả mọc từ đây.

Cái sai nằm ở thước đo, không nằm ở bạn

Bây giờ xin nhìn thẳng vào lõi của vấn đề. Nếu giá trị một con người thật sự nằm ở trẻ và đẹp, thì mọi phụ nữ trên đời đều là tài sản đang mất giá, không trừ một ai. Cô diễn viên đẹp nhất màn ảnh rồi cũng đi qua tuổi của mình. Đứa cháu gái hai mươi đang cười giòn ở bàn bên kia, hai mươi năm nữa cũng sẽ ngồi đúng chỗ bạn đang ngồi. Một thước đo mà theo nó tất cả mọi người đều tất yếu thua cuộc, thì đó không phải thước đo về giá trị con người. Đó chỉ là thước đo về thời gian, và thời gian thì chẳng liên quan gì tới việc một con người đáng quý bao nhiêu.

Nếu theo một cái thước mà ai rồi cũng "mất giá", thì thứ sai là cái thước, không phải những người bị đo.

Nhìn ra điều này, cơn ghen với người trẻ cũng dịu đi. Cô gái hai mươi kia không lấy gì của bạn. Cô ấy chỉ đang ở khúc đầu của cùng một con đường. Người đáng để bạn nhìn không phải cô ấy, mà là những người phụ nữ lớn tuổi mà bạn thật lòng kính quý, thử nghĩ xem, bạn quý họ vì da họ căng, hay vì cái khác?

Những thứ không phai

Trả lời thử câu hỏi đó mà xem. Nghĩ về một người phụ nữ ngoài sáu mươi, bảy mươi mà bạn kính trọng, một người bà, người cô, người thầy. Điều làm bạn quý họ chắc chắn không phải nhan sắc. Đó là sự vững của họ khi nhà có chuyện. Là cách họ nói một câu làm mình nhẹ cả lòng. Là tấm lòng rộng, là sự tinh tường nhìn người nhìn việc, là chỗ dựa mà con cháu cứ có chuyện lại tìm về.

Toàn là những thứ không những không phai theo tuổi, mà còn dày lên theo tuổi. Nhan sắc là tài sản gửi ở chỗ thời gian, kiểu gì cũng bị rút dần. Còn tấm lòng, sự vững, trí tuệ, cách mình đối xử với người, là tài sản gửi ở chỗ không ai rút được. Xây lại giá trị mình trên nền đó không phải là lời an ủi cho người hết trẻ. Đó là dọn vốn liếng của đời mình về một ngân hàng không bao giờ vỡ.

Và có một điều thú vị: những người quanh bạn thật ra đã quý bạn vì những thứ đó từ lâu rồi. Chỉ có bạn là vẫn tưởng họ quý mình vì vẻ ngoài.

Vẫn được quyền đẹp, theo cách của mình

Nói tất cả những điều trên không phải để bảo bạn thôi chăm chút bản thân. Thích mặc đẹp cứ mặc đẹp, thích dưỡng da cứ dưỡng da. Chăm sóc vẻ ngoài vì mình thấy vui, thấy tự trọng, là một niềm vui lành mạnh, và những người phụ nữ chăm chút ở tuổi nào cũng đáng được nhìn với sự quý mến, không phải mỉa mai.

Cái khác nằm ở chỗ đứng. Trước kia, nhan sắc là cái cột mà toàn bộ giá trị của bạn treo lên, nên mỗi dấu tuổi là một lần rung cột. Bây giờ, vẻ ngoài chỉ là một trong nhiều niềm vui, còn giá trị của bạn đứng trên nền khác. Cũng là thỏi son đó, nhưng tô vì mình thích, khác hẳn tô vì sợ. Người ngoài nhìn không thấy khác. Chỉ mình biết, trong lòng, nhẹ hơn bao nhiêu.

Tờ tiền và tấm lòng

Còn về cảm giác "tờ tiền cũ" ở đám cưới hôm ấy, xin gửi lại bạn một hình ảnh khác để thay. Con người không phải tờ tiền, được in sẵn một mệnh giá rồi cũ dần. Con người giống một cái cây hơn: thời trẻ ra hoa, ai đi ngang cũng ngoái nhìn; về sau cho bóng mát, người ta không ngoái nhìn nữa, người ta tìm đến ngồi.

Hoa thì được ngắm, nhưng bóng mát mới là nơi người ta trú. Bạn đang chuyển từ mùa được ngắm sang mùa được cần. Đó không phải là hết thời. Đó là đổi sang một giá trị mà thời gian không những không lấy đi được, mà còn đang mỗi năm cộng thêm vào.