Xem bói, cầu cúng, và nỗi sợ đối diện

Cứ mỗi lần chuyện nhà căng lên, chị lại đi xem. Chồng lạnh nhạt: đi xem. Con thi trượt: đi xem. Định sang tên miếng đất: đi xem ngày. Thầy phán năm nay chị phạm sao xấu, cần dâng lễ giải hạn. Chị dâng, về nhà thấy nhẹ hẳn, được đâu chừng mươi hôm. Rồi chuyện cũ vẫn nguyên đó, chị lại bồn chồn, lại tìm một thầy khác, nghe nói thầy này cao tay hơn. Chị kể với tôi, cười buồn: em biết chứ, biết là mình đang loanh quanh. Nhưng không đi thì em không chịu nổi cái cảm giác không biết ngày mai ra sao.

Câu cuối của chị mới là câu thật. Và tôi muốn bắt đầu từ đó, không phải từ chuyện đúng sai của việc xem bói.

Dưới lá bài là một nỗi sợ

Người ta ít khi đi xem bói lúc đang yên ổn. Người ta đi lúc lòng đang rối: hôn nhân lung lay, tiền bạc bấp bênh, con cái trục trặc, sức khỏe có tin xấu. Nghĩa là cái dẫn ta đến cửa thầy không phải sự tò mò về tương lai, mà là nỗi sợ hiện tại: sợ mất, sợ chọn sai, sợ phải nhìn thẳng vào một sự thật mình đã lờ mờ thấy.

Người phụ nữ hỏi thầy chồng con có người khác không, thường trong lòng đã có câu trả lời. Điều chị tìm không phải thông tin, mà là một người đủ thẩm quyền nói giùm chị cái điều chị chưa dám tự nói, hoặc ngược lại, phán một câu cho chị được phép tiếp tục không nhìn. Người hỏi ngày tốt để quyết chuyện lớn, nhiều khi không cần ngày, mà cần một chỗ dựa để bớt run trước quyết định. Cái được mua ở đó không phải tương lai, mà là vài hôm yên tâm.

Thấy được điều này thì nhìn chính mình sẽ dịu hơn nhiều: mình không mê muội, mình chỉ đang sợ. Và sợ, khi đứng trước những chuyện lớn của đời, là điều rất người.

Nhu cầu nương tựa không có gì đáng chê

Tôi muốn nói rõ chỗ này, vì bàn về xem bói cầu cúng rất dễ trượt thành giọng chê bai. Tôi không đứng ở chỗ đó.

Con người, nhất là khi khổ, cần một chỗ để nương. Thắp một nén hương, đứng trước ban thờ nói ra được nỗi lòng không biết tỏ cùng ai, cầu một điều lành cho con, những điều ấy đã đỡ bao nhiêu người qua bao nhiêu khúc quanh. Tín ngưỡng, ở nghĩa đẹp của nó, là tiếng nói của lòng biết mình nhỏ bé giữa đời rộng, và của lòng mong điều thiện. Điều đó đáng được tôn trọng, ở bất kỳ ai, theo bất kỳ truyền thống nào.

Nên vấn đề không nằm ở việc bạn có đi chùa, có thắp hương, có tin vào thế giới thiêng hay không. Vấn đề nằm ở một chỗ hẹp hơn nhiều, và đáng tiếc hơn nhiều.

Chỗ đáng tiếc: quyền trả lời về đời mình bị trao đi

Chỗ đáng tiếc là khi câu trả lời cho những câu hỏi lớn nhất của đời mình, có nên tiếp tục cuộc hôn nhân này không, có nên đổi hướng không, mình đang cần gì, được trao trọn cho một người ngoài, người không sống đời mình, không gánh hậu quả thay mình.

Khi lời phán thành chỗ dựa chính, có mấy cái giá âm thầm phải trả. Thứ nhất, cơ bắp tự quyết của mình teo dần: càng hỏi người ngoài, càng ít tin cái biết bên trong, và lần sau lại càng phải hỏi. Thứ hai, đời mình bắt đầu xoay theo những điểm tựa mình không kiểm chứng được: hoãn chuyện cần làm vì năm nay chưa được tuổi, giữ một mối quan hệ đã cạn vì thầy bảo hợp mệnh, nhìn người khác qua lăng kính khắc khẩu, xung tuổi. Thứ ba, dễ tổn thương trước người xấu: giữa những người hành nghề, có người tử tế, nhưng cũng có người sống bằng chính nỗi sợ của mình, phán cho sợ thêm để lễ to thêm.

Người phán không sống đời mình, không gánh hậu quả thay mình. Vậy mà tay lái lại nằm ở chỗ họ.

Và cái vòng của chị trong câu chuyện đầu bài cứ thế quay: sợ, đi xem, yên được mấy hôm, chuyện thật vẫn chưa được đối diện, lại sợ, lại đi. Nỗi khổ không được giải, chỉ được hoãn, và mỗi lần hoãn lại tốn thêm một ít tiền, một ít lòng tin vào chính mình.

Quay vào hỏi mình hai câu

Chánh niệm không cho ta biết trước tương lai. Nó cho ta một thứ hữu dụng hơn: nhìn rõ cái đang diễn ra trong tâm mình lúc này. Và với chuyện này, chỉ cần hai câu hỏi.

Câu thứ nhất: mình đang sợ điều gì? Hỏi thật, trả lời thật, gọi tên cho cụ thể. Không phải sợ sao xấu, mà là sợ chồng không còn thương. Không phải sợ năm hạn, mà là sợ mình chọn sai rồi con khổ. Nỗi sợ khi được gọi đúng tên thì bớt mù mờ, mà bớt mù mờ thì bớt cần người phán.

Câu thứ hai: mình thật sự muốn gì? Dưới mong được thầy phán cho một câu yên tâm thường là một mong muốn thật đang chờ được nhận: muốn được thương lại, muốn được an toàn, muốn được phép rời đi, muốn ai đó nói rằng mình không sai. Khi thấy được mong muốn thật, ta cũng thấy luôn bước chân thật tiếp theo, thường không nằm ở ban lễ, mà nằm ở một cuộc nói chuyện phải mở, một quyết định phải cân, một sự giúp đỡ phải tìm.

Hai câu này không thay thế đức tin. Chúng chỉ trả về cho bạn phần việc mà không đấng nào, thầy nào làm thay được: phần hiểu mình và chọn cho đời mình.

Niềm tin lành mạnh làm mình vững hơn để tự bước

Có một cách phân biệt giản dị, dùng được cho mọi hình thức nương tựa, từ đi chùa, cầu nguyện đến bất kỳ ai ta tìm đến xin lời khuyên: sau đó, mình vững hơn để tự bước, hay lệ thuộc thêm một tầng?

Niềm tin lành mạnh giống cây gậy trong tay người leo dốc: có nó, chân mình vẫn là thứ bước đi, chỉ là đỡ run hơn. Còn sự lệ thuộc giống bị cõng: êm lúc đầu, nhưng chân mình yếu dần, và mình đi về đâu là do người cõng quyết.

Bạn không cần bỏ hương khói, không cần cạn lòng thành kính. Chỉ cần giữ lại một thứ: quyền trả lời những câu hỏi lớn của đời mình. Cầu cho lòng an, rồi về, ngồi xuống, tự hỏi mình đang sợ gì và muốn gì, rồi bước một bước nhỏ bằng chính chân mình. Đời bạn xứng đáng được chính bạn cầm lái, và không có lời phán nào thương bạn bằng cái biết đã có sẵn trong lòng bạn.