Kỷ luật và nhịp làm việc của người một mình

Cái tự do mà người làm một mình có được, tự sắp xếp giờ giấc, không ai quản, hoá ra là con dao hai lưỡi. Vì khi không có ai đứng nhìn, ngày rất dễ trôi. Sáng lướt điện thoại, trưa nấn ná, chiều mới cuống, tối lại tự hứa mai làm bù. Rồi mai cũng vậy.

Người ta hay nghĩ kỷ luật là chuyện của ý chí, ai ý chí mạnh thì kỷ luật tốt. Tôi không tin vậy. Ý chí là thứ có hạn, sáng nhiều tối ít, hôm khỏe nhiều hôm mệt ít. Trông vào ý chí để giữ kỷ luật là xây nhà trên cát. Kỷ luật bền là một hệ thống, không phải một cơn gồng. Nó là cái nhịp bạn dựng sẵn để mình không phải quyết đi quyết lại mỗi ngày.

Cái nhịp đó, với tôi, gồm mấy thứ. Giờ nào việc nấy, cố định, để đầu óc khỏi phải tốn sức chọn mỗi sáng nên làm gì trước. Việc khó nhất, cần đầu óc nhất, xếp vào lúc mình tỉnh táo nhất trong ngày, thường là sáng sớm, trước khi thế giới kịp kéo mình đi. Gom những việc giống nhau lại làm một lượt, thay vì rải rác cả ngày, vì mỗi lần chuyển việc là một lần tâm trí phải khởi động lại. Và mỗi ngày, chọn một việc lớn thật sự quan trọng, làm cho xong nó trước đã, để dù ngày có loạn tới đâu thì cái quan trọng nhất cũng đã nằm trong túi.

Hai cái sai hay kéo người một mình xuống. Một là chờ cảm hứng. Cảm hứng là một người khách quý nhưng thất thường, trông vào nó thì việc lớn không bao giờ xong. Người làm được việc là người ngồi vào bàn kể cả khi không hứng, và thường thì làm một lúc là hứng tự tới. Hai là đa nhiệm, tưởng làm nhiều thứ cùng lúc là hiệu quả. Thật ra mỗi lần nhảy qua nhảy lại là một lần rơi rớt, làm ba việc chồng lên nhau thì cả ba đều dở.

Điều này tôi học được và trả giá để giữ: một nhịp sống lặp đi lặp lại, giờ dậy sớm cố định, giờ làm việc sâu, giờ dừng, chính là cái khung giữ cho một người làm một mình không trôi. Nhịp không phải nhà tù. Nhịp là cái giàn để cây leo lên. Chính vì có cái khung cứng ở dưới mà phần sáng tạo ở trên mới được tự do.

Kỷ luật kiểu này không phải để hành xác. Nếu cái nhịp bạn dựng làm bạn ngột ngạt và ghét công việc, thì nó sai, cần chỉnh cho vừa người bạn. Mục đích của nhịp là để bạn đỡ tốn sức vào những quyết định vụn, dồn sức cho cái đáng.

Nếu bạn muốn bắt đầu, đừng cải tổ cả ngày một lúc. Chọn đúng một mốc cố định cho ngày mai: một giờ, một việc, làm đúng giờ đó mỗi ngày trong một tuần. Một cái mốc chắc còn hơn mười cái kế hoạch đẹp mà không giữ được cái nào.