Ra quyết định một mình, không có đồng sáng lập để bàn

Một trong những cái cô đơn nhất của người làm một mình không phải là làm việc một mình, mà là quyết định một mình. Có những ngã rẽ lớn, nhận hay từ chối, làm hay dừng, đổi hướng hay giữ nguyên, mà bạn không có một người đồng sáng lập ngồi đối diện để cãi lại mình, để hỏi mày chắc chưa.

Thiếu cái người cãi lại đó, người một mình dễ rơi vào một trong hai thái cực. Hoặc do dự mãi, xoay cái quyết định trong đầu hàng tuần không dám chốt, vì không có ai xác nhận. Hoặc ngược lại, bốc đồng, một mình trong buồng kín của đầu mình, nghĩ ra một ý rồi lao vào làm liều mà không ai kịp cản. Cả hai đều nguy, và đều đến từ cùng một chỗ: quyết định trong một cái buồng không có cửa sổ.

Bản chất của một quyết định tốt là nó cần hai thứ mà người một mình dễ thiếu: một góc nhìn từ bên ngoài, và một bộ nguyên tắc có sẵn từ trước. Góc nhìn ngoài để mình không bị mắc kẹt trong cái nhìn của chính mình. Nguyên tắc có sẵn để lúc cảm xúc lên cao, mình còn cái neo mà bám, thay vì quyết theo cơn.

Nên cách tôi tự tạo ra mấy thứ đó, khi không có đồng sáng lập, là thế này. Viết quyết định ra giấy, hoặc vào cái bộ não thứ hai của mình, vì viết ra thì cái mờ mờ trong đầu mới lộ rõ chỗ nào chắc chỗ nào hổng. Đi tìm một góc nhìn ngoài: một người mentor, một người bạn thẳng tính, một người đã đi trước, kể cho họ nghe và nghe họ hỏi ngược. Ngay cả AI, tôi cũng dùng theo cách bắt nó làm luật sư của quỷ, nêu ra mọi lý do tại sao ý này có thể sai, để mình thấy cái mình đang không muốn thấy. Và đặt tiêu chí trước khi quyết: điều gì quan trọng với mình trong việc này, để lúc chọn còn có thước mà đo, thay vì đo bằng tâm trạng.

Cái sai lớn nhất là quyết định vào lúc mình đang mệt, đang giận, hoặc đang sợ. Cảm xúc mạnh làm cái buồng kín càng kín thêm. Một nguyên tắc nhỏ mà tôi giữ: quyết định lớn thì không quyết lúc đang cảm xúc cao, để qua một đêm, sáng ra đọc lại, thường thấy khác.

Điều tôi tin, sau nhiều lần tự quyết: quyết định một mình không có nghĩa là quyết trong cô lập. Người khôn ngoan khi làm một mình là người biết tự đi mượn con mắt của người khác, biết dựng sẵn cho mình vài nguyên tắc để bám, và biết chờ mình tỉnh táo rồi mới chốt.

Có một ranh giới phải rõ: những quyết định lớn về pháp lý, về tài chính, về hợp đồng, đừng chỉ dựa vào mình và vài lời khuyên qua loa. Mấy chỗ đó, tiền thuê một người có chuyên môn để hỏi cho đúng thường rẻ hơn nhiều so với cái giá của một quyết định sai.

Nếu bạn đang mắc kẹt trước một quyết định, hãy làm việc này trước khi làm bất cứ gì: viết nó ra thành một câu hỏi thật rõ, rồi viết ra ba tiêu chí bạn dùng để chọn. Nhiều khi chỉ cần thấy rõ câu hỏi và cái thước, câu trả lời đã tự hiện ra.