Tránh kiệt sức khi một mình gánh hết

Người làm một mình có một cái khổ thầm lặng: bạn là mọi phòng ban cộng lại. Vừa làm sản phẩm, vừa bán, vừa chăm khách, vừa lo sổ sách, vừa dọn dẹp. Không có ai để chia. Nên nhiều người làm một mình rơi vào cảnh làm quần quật mười mấy tiếng một ngày, tối nằm xuống mệt rã mà trong lòng vẫn thấy chưa xong.

Ở đây có một hiểu lầm cần gỡ. Người ta tưởng kiệt sức là do làm nhiều. Không hẳn. Có người làm rất nhiều mà vẫn khỏe, có người làm ít hơn mà kiệt. Cái làm mình kiệt không phải khối lượng, mà là làm không có nhịp và không có ranh giới. Việc gì cũng gấp, lúc nào cũng trực, không có giờ nào thật sự được nghỉ, tâm trí không bao giờ được tắt. Cái đó bào mòn người ta nhanh hơn cả sức lao động.

Nên cách giữ sức không phải là làm ít lại một cách chung chung, mà là dựng lại nhịp và ranh giới. Có giờ nghỉ cứng, và giữ nó như giữ một cuộc hẹn với người quan trọng, vì nó đúng là vậy. Làm việc quan trọng nhất vào lúc đầu óc còn sung, thường là buổi sáng, đừng để nó rơi vào lúc đã cạn. Đẩy việc lặp cho hệ thống và cho máy làm, để cái đầu mình đỡ phải gánh những thứ không đáng. Và học nói không, vì mỗi lần nhận thêm một việc không đáng là một lần rút bớt sức cho việc đáng.

Cái sai lớn nhất, và cũng phổ biến nhất, là coi bận rộn là một huy chương. Người ta khoe mình bận như khoe mình quan trọng. Nhưng bận không phải thành tựu. Có khi bận chính là dấu hiệu bạn đang làm sai cách: ôm những việc lẽ ra không phải ôm, làm những việc lẽ ra để máy. Hy sinh sức khỏe cho công việc nghe thì cao cả, nhưng người kiệt sức thì không giúp được ai, kể cả chính mình.

Điều tôi ngấm, từ một nhịp sống dày đặc và nhiều thứ phải tự lo: sức bền không tự nhiên mà có, nó phải được thiết kế. Tôi giữ những mốc cố định trong ngày, có giờ dậy, có giờ làm việc sâu, có giờ dừng. Nhịp đó không phải để gò mình, mà để bảo vệ mình khỏi cái bẫy làm không có điểm dừng.

Có một ranh giới an toàn phải nói rõ ở đây. Mệt vì làm nhiều là một chuyện, và nghỉ ngơi, điều chỉnh nhịp là đủ. Nhưng nếu bạn thấy mình mất ngủ kéo dài, mất hết hứng thú, buồn bã sâu không dứt, thì đó không còn là chuyện sắp xếp công việc nữa. Lúc đó xin đừng tự gồng một mình. Hãy tìm tới một người có chuyên môn để được giúp đúng cách.

Nếu hôm nay bạn đang thấy mình cạn, hãy làm một việc rất nhỏ: chọn một khung giờ trong ngày mai và khai tử mọi công việc trong khung đó. Không phải để làm cho xong việc gì, mà chỉ để dừng. Người một mình cần học điều này trước cả các mẹo làm việc: cho phép mình được dừng.