Khi con có dấu hiệu trầm cảm

Có một kiểu im lặng của con làm người mẹ lo hơn mọi tiếng cãi vã. Con không còn cãi nữa. Con lặng lẽ, ở lì trong phòng, ăn qua loa, thức rất khuya hoặc ngủ li bì. Con bỏ những thứ con từng thích, xa dần bạn bè. Có hôm bạn nghe con buột ra một câu làm bạn lạnh người: "Sống chán quá", "Con biến mất chắc cũng chẳng ai buồn."

Trong lòng người mẹ lúc đó thường dâng lên cùng lúc hai thứ: nỗi sợ mất con, và một câu hỏi tự kết tội: có phải tại mình không. Bài viết này được viết cho đúng khoảnh khắc đó, để bạn không phải đứng một mình trong nó, và để bạn phản ứng theo hướng giúp được con.

Trước hết: đây không phải là con hư, và không chắc là "tuổi nó thế"

Buồn vui thất thường ở tuổi lớn là bình thường. Nhưng có một ranh cần để tâm: khi sự thay đổi kéo dài nhiều tuần chứ không phải vài ngày, khi con rút khỏi gần như mọi thứ từng làm con vui, khi ăn ngủ xáo trộn rõ, khi con nói về bản thân bằng những lời nặng nề ("con vô dụng", "con là gánh nặng"), thì đó không còn là chuyện tính khí tuổi mới lớn.

Điều quan trọng nhất cần hiểu: nếu con đang trầm cảm, thì đó là con đang bệnh, không phải con đang hư. Con không lười, không "làm màu", không thiếu ý chí. Mắng con "mạnh mẽ lên", "suy nghĩ tích cực đi", "sướng quá hóa rồ" với một đứa trẻ đang chìm cũng vô nghĩa và có hại như mắng một đứa trẻ gãy chân là sao không chạy nhanh lên. Nó không giúp con đứng dậy, nó chỉ dạy con rằng nói thật với mẹ là vô ích.

Điều đầu tiên con cần không phải là lời khuyên hay bài học. Con cần biết rằng nói thật với mẹ là an toàn.

Nếu con nói những lời về cái chết

Xin nói phần quan trọng nhất trước. Nếu con nói, viết, hay nhắn bất cứ điều gì về việc muốn chết, muốn biến mất, hay tự làm đau mình, hãy coi đó là chuyện nghiêm túc, mọi lần, không có ngoại lệ. Đừng bỏ qua vì nghĩ "nó nói vậy thôi", và cũng đừng mắng con vì đã nói.

Điều nên làm là ở lại bên con, bình tĩnh hết mức bạn có thể, và hỏi thẳng bằng giọng thương: "Con đang nghĩ tới việc làm đau mình phải không? Mẹ muốn nghe, con kể mẹ đi." Hỏi thẳng không gieo ý tưởng vào đầu con như nhiều người sợ; nó cho con thấy có người dám đứng cùng con trong chỗ tối nhất. Rồi tìm sự trợ giúp chuyên môn sớm nhất có thể, bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc cơ sở y tế. Nếu bạn thấy nguy cơ là ngay trước mắt, đừng để con một mình, và đưa con tới cơ sở y tế ngay.

Điều con cần từ mẹ lúc này

Khi biết con có thể đang trầm cảm, phản xạ của người mẹ thường là làm thật nhiều: hỏi dồn, kiểm soát chặt, tìm mọi cách kéo con ra ngoài, ép con vui lên. Lòng thương đó là thật, nhưng hầu hết những cách đó làm con đóng cửa thêm.

Cái giúp con nhiều nhất lại có vẻ ít ỏi hơn: sự có mặt đều đặn và không phán xét. Ngồi cạnh con mà không cần con phải nói. Nghe con kể mà không vội sửa, không vội khuyên, không biến câu chuyện của con thành bài giảng. Nói với con những câu neo: "Mẹ tin con", "Con không có lỗi vì thấy như vậy", "Mình sẽ cùng nhau tìm người giúp, con không phải tự gồng." Giữ nhịp sinh hoạt nhẹ nhàng, bữa cơm, giấc ngủ, không chất thêm áp lực thành tích lên con trong giai đoạn này.

Và điều nhiều cha mẹ Việt khó nhất: đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý hay bác sĩ không phải là thừa nhận thất bại, càng không phải là "bêu" chuyện nhà. Nó giống hệt việc đưa con đi khám khi con sốt cao. Trầm cảm là chuyện sức khỏe, có người chuyên môn lo, và can thiệp sớm khác rất nhiều so với để lâu. Nếu con ngại, bạn có thể bắt đầu bằng chính mình: đi gặp chuyên gia trước để được hướng dẫn cách đồng hành với con.

Còn câu hỏi "có phải tại mình"

Câu này sẽ tới, thường vào ban đêm. Có phải tại mình mắng con hôm ấy, tại nhà mình không hạnh phúc, tại mình bận quá.

Xin nói điều thành thật: trầm cảm hiếm khi có một nguyên nhân duy nhất. Nó là nhiều thứ cộng lại, có phần nằm ngoài tầm tay bất kỳ cha mẹ nào. Việc truy tìm thủ phạm trong quá khứ, nhất là khi thủ phạm bạn nhắm tới là chính mình, không giúp con khỏe hơn; nó chỉ rút cạn người mẹ mà con đang rất cần. Nếu nhìn lại bạn thấy có điều mình muốn làm khác đi, điều đó có chỗ của nó: không phải để tự hành, mà để đổi cách từ hôm nay. Với một đứa trẻ, việc cha mẹ thay đổi cách lắng nghe từ bây giờ có sức nặng hơn mọi lời tự trách về ngày hôm qua.

Và hãy giữ sức cho chính bạn. Đồng hành với một đứa con đang chìm là chặng đường dài và hao sức. Bạn cũng cần người để nói, cũng cần được đỡ, cũng có thể cần chuyên gia cho riêng mình. Đó không phải là giành phần chăm sóc của con. Đó là giữ cho cái phao của con không bị xẹp.

Một điều để bạn giữ lấy

Con bạn đang đi qua một quãng tối, nhưng con không đi một mình, vì có bạn, và bạn cũng không phải đỡ con một mình, vì có những người làm nghề này cả đời để giúp những đứa trẻ như con.

Trầm cảm ở tuổi này, khi được nhận ra và được giúp đúng, phần lớn sẽ đi qua. Nhiều năm sau, điều con nhớ về quãng này có thể không phải là bóng tối, mà là hình ảnh người mẹ đã ngồi lại bên mép bóng tối ấy, kiên nhẫn, không mắng, không bỏ đi. Bạn đang là người mẹ đó rồi. Từng ngày một, thế là đủ.