Khi vợ chồng đau khác nhau sau khi mất con

Đêm đó, bạn nằm khóc trong bóng tối, còn bên cạnh, chồng bạn ngủ được. Sáng ra anh đi làm như thường. Và trong lòng bạn, một câu hỏi lạnh người trồi lên: hay là anh ấy không thương con bằng mình?

Mất con đã đau. Nhưng có một nỗi đau thứ hai âm thầm chồng lên: cảm giác cô đơn ngay bên cạnh người lẽ ra hiểu mình nhất. Hai người cùng mất một đứa con, mà như đang ở hai thế giới. Nhiều cặp vợ chồng xa nhau đúng vào lúc đáng lẽ cần nhau nhất, không phải vì hết thương, mà vì hiểu lầm cách nhau đang đau.

Bài này tôi viết để bạn hiểu vì sao điều đó xảy ra, và để hai người có thể tìm lại nhau, nếu cả hai muốn.

Đây là bài trong loạt Chữa lành sau mất con.

Hai nhịp đau khác nhau

Con người không đau giống nhau. Hai nhà nghiên cứu Stroebe và Schut mô tả rằng người đang tang thương thường dao động giữa hai trạng thái: một là hướng về mất mát, đối diện nỗi đau, khóc, nhớ, nói ra; hai là hướng về phục hồi, quay lại với công việc, những việc phải làm, tạm gác nỗi đau sang một bên để sống tiếp.

Cả hai đều là cách chữa lành, chỉ khác nhịp. Và rất thường, trong một cặp vợ chồng, mỗi người nghiêng về một phía. Người vợ nhiều khi nghiêng về hướng đối diện: cần khóc, cần nói về con, cần được ôm. Người chồng nhiều khi nghiêng về hướng phục hồi: vùi vào công việc, ít nói, cố "mạnh mẽ" để làm chỗ dựa. Không phải luôn luôn như vậy, đôi khi ngược lại, nhưng cái lệch nhịp thì rất hay gặp.

Im lặng không có nghĩa là không đau

Điều tôi muốn bạn nghe cho thật rõ: người chồng im lặng, đi làm lại bình thường, ít nhắc tới con, thường không phải vì anh không đau. Rất nhiều người đàn ông đau âm thầm, thậm chí đau dữ dội, nhưng họ được dạy từ nhỏ rằng phải kìm nén, phải mạnh mẽ, không được gục xuống, nhất là trước mặt vợ. Sự im lặng của anh có khi không phải là vô cảm, mà là một cách chịu đựng, và đôi khi là một cách vụng về để bảo vệ bạn.

Anh ấy không đau ít hơn bạn. Có thể anh ấy chỉ không biết cách để nỗi đau của mình được nhìn thấy.

Tôi nói điều này không phải để bảo bạn phải thông cảm cho chồng trong khi chính bạn đang kiệt sức. Nỗi đau của bạn là thật và xứng đáng được nhìn nhận trước tiên. Tôi chỉ mong bạn có thêm một cách hiểu, để cái im lặng của anh bớt bị bạn dịch thành "anh không thương con", vì cách dịch đó làm bạn cô đơn thêm.

Vì sao hai người dễ trôi xa nhau

Khi mỗi người đau một nhịp mà không ai nói ra, những hiểu lầm nhỏ chồng lên nhau. Vợ thấy chồng lạnh lùng nên tủi, rồi rút vào. Chồng thấy vợ khóc mãi mà mình bất lực không giúp được nên càng tránh, vì tránh đỡ đau hơn là đối diện sự bất lực. Mỗi người co lại để tự vệ, và khoảng cách rộng dần, trong im lặng.

Điều đáng buồn là cả hai đều đang thương con, đều đang đau, chỉ là không nhìn thấy nỗi đau của nhau. Hiểu được cái vòng này là bước đầu để không bị nó cuốn đi.

Nhìn lại phản ứng của chính mình

Ở bài nền của trang này, tôi có nói về việc quay lại quan sát chính mình, con đường thiền Vipassana tôi thực hành (bạn có thể đọc tại đây). Trong chuyện vợ chồng, điều này giúp được bạn một cách rất thực tế, và tôi xin nói thẳng: không phải để bạn "chịu đựng" hay tự trách mình.

Ý là thế này. Khi chồng im lặng, trong bạn thường có một chuỗi tự động chạy rất nhanh: thấy anh im, rồi diễn giải "anh không thương con", rồi một cảm giác tủi và giận dâng lên, rồi bạn rút lui hoặc nói một câu trách. Nếu bạn kịp nhận ra chuỗi đó ngay lúc nó đang chạy, bạn có một khoảng để dừng lại và tự hỏi: mình đang diễn giải, hay mình đang biết chắc? Nhiều khi chỉ cần thấy được cái diễn giải của mình chỉ là một giả định, chứ chưa phải sự thật, là đủ để bạn không đổ thêm dầu vào lửa. Đây không phải sửa chồng, mà là thấy rõ phản ứng của chính mình trước khi nó kéo cả hai đi xa hơn.

Cách tìm lại nhau

Nếu cả hai còn muốn ở bên nhau, có vài điều nhỏ giúp bắc lại cây cầu.

1. Nói ra nhịp của mình, thay vì đoán nhịp của nhau. "Em cần được khóc và được nói về con", "Anh cần vùi vào việc một thời gian, không phải vì anh quên con". Nói ra để không ai phải đoán.
2. Cho nhau quyền đau theo cách của mình. Bạn không cần chồng khóc giống bạn mới tin anh thương con. Anh không cần bạn thôi khóc mới thấy bạn ổn.
3. Hẹn một khoảng thời gian để cùng nhớ con. Không cần dài. Một buổi tối, thắp một ngọn nến, cùng ngồi. Một hành động chung, dù nhỏ, thường kéo hai người lại gần hơn ngàn lời.
4. Nói điều bạn cần, cụ thể. Thay vì "anh chẳng quan tâm gì cả", thử "tối nay em chỉ cần anh ôm em một lúc, không cần nói gì". Người kia dễ đáp lại một lời cụ thể hơn là một lời trách chung chung.

Những điều bạn có thể làm

• Trước khi kết luận "anh không thương con", tự hỏi: mình đang biết chắc, hay đang đoán?
• Nói ra điều bạn cần một cách cụ thể, thay vì để chồng đoán.
• Cho phép hai người đau khác nhịp mà vẫn cùng thương con.
• Đề xuất một khoảnh khắc chung để nhớ con, dù nhỏ.
• Giữ cho mình một người khác để dựa vào nữa, một người bạn, người thân, để bạn không dồn hết vào một mối quan hệ đang cũng đang đau.

Câu hỏi thường gặp

Chồng tôi không bao giờ khóc, không nhắc tới con. Có phải anh ấy vô tâm?

Không hẳn. Nhiều người đàn ông đau âm thầm và được dạy phải kìm nén. Im lặng thường là cách chịu đựng, không phải bằng chứng của vô tâm. Cách chắc chắn hơn để biết là hỏi anh, nhẹ nhàng, thay vì suy đoán.

Tôi thấy cô đơn ngay bên cạnh chồng. Tôi phải làm sao?

Hãy thử nói ra điều bạn đang cần, thật cụ thể, và cho anh biết bạn đang cô đơn thế nào. Đôi khi người kia không nhận ra, chứ không phải cố tình bỏ mặc. Nếu nói mãi mà vẫn không chạm được nhau, một chuyên gia tham vấn có thể giúp hai người nghe thấy nhau.

Mất con có làm tan vỡ hôn nhân không?

Mất con là một thử thách lớn cho bất kỳ cặp đôi nào, nhưng nó không nhất định dẫn tới tan vỡ. Nhiều cặp, khi hiểu được cách nhau đang đau và chịu nói ra, lại gần nhau hơn. Điều quan trọng là đừng im lặng chịu đựng cho tới khi khoảng cách quá xa.