Trầm cảm sau sinh: khi niềm vui không đến như mình tưởng

Ai cũng bảo đây phải là quãng hạnh phúc nhất đời người phụ nữ. Đứa con bạn mong chờ đã nằm trong tay. Người ta tới thăm, cười nói, chúc mừng. Còn bạn, giữa tất cả những điều đó, thấy một thứ mình không dám kể với ai: trống rỗng. Bạn khóc mà không rõ vì sao. Bạn nhìn con và không thấy dâng lên cái tình mẫu tử như phim ảnh vẫn tả, có khi chỉ thấy sợ, thấy kiệt, thấy muốn trốn đi đâu đó một mình. Rồi bạn tự kết tội: mình là loại mẹ gì vậy.

Nếu bạn đang ở trong những dòng này, xin đọc chậm điều sau đây, vì nó là điều thật nhất của cả bài: bạn không phải người mẹ tồi. Rất có thể bạn đang gặp một tình trạng có tên, phổ biến hơn bạn nghĩ rất nhiều, và giúp được.

Nó có tên, và nó không phải là con người bạn

Sau sinh, cơ thể người phụ nữ đi qua một cơn địa chấn: nội tiết thay đổi đột ngột, mất ngủ triền miên, cơ thể còn đau, nhịp sống đảo lộn hoàn toàn. Trên nền đó, nhiều người mẹ rơi vào vài ngày chông chênh, dễ khóc, dễ tủi, rồi tự nó dịu đi khi cơ thể dần ổn.

Nhưng ở không ít người, cái chông chênh đó không dịu mà sâu xuống và kéo dài: buồn nặng hầu như cả ngày, mất hết hứng thú, khóc nhiều, lo âu quá mức về con hoặc ngược lại thấy tê liệt xa cách với con, ăn ngủ rối loạn vượt cả mức "có con nhỏ", những ý nghĩ tự kết tội dai dẳng. Đó là hướng của trầm cảm sau sinh, một tình trạng sức khỏe, không phải một khuyết điểm nhân cách.

Xin nhấn mạnh chữ "sức khỏe". Không ai bảo người mẹ bị băng huyết là "thiếu ý chí". Trầm cảm sau sinh cũng thuộc về thân thể và não bộ như thế. Nó không xảy ra vì bạn yếu đuối, không phải vì bạn thương con chưa đủ, càng không phải quả báo của bất cứ điều gì. Nó xảy ra với cả những người mẹ mong con nhất, chuẩn bị kỹ nhất, thương con nhất.

Việc bạn chưa cảm được niềm vui không có nghĩa là bạn không có tình thương. Nó có nghĩa là bạn đang bệnh và cần được giúp. Hai điều đó khác nhau hoàn toàn.

Vì sao người mẹ Việt thường im lặng chịu

Ở mình, người mẹ mới sinh chịu một áp lực kép. Một mặt là hình ảnh "mẹ tròn con vuông", ai hỏi cũng phải cười, phải nói hạnh phúc lắm. Mặt khác là cả một dàn đánh giá quanh chuyện sữa, chuyện chăm con, chuyện kiêng cữ, khiến chị luôn trong tư thế bị chấm điểm. Trong không khí đó, nói ra "tôi thấy trống rỗng, tôi không thấy vui" nghe như một lời thú tội. Nên hầu hết các chị nuốt vào, gồng tiếp, và chìm sâu hơn trong im lặng.

Có chị còn bị chính người nhà gạt đi: "sinh xong ai chẳng mệt", "sướng thế còn kêu gì", "cố lên vì con". Những câu đó, dù không ác ý, giống như bảo người đang đuối nước rằng ai bơi chẳng mỏi tay. Nếu bạn đã từng nghe chúng và thấy mình càng cô đơn hơn, thì vấn đề nằm ở câu nói, không nằm ở bạn.

Điều cần làm: nói ra, và đi khám

Con đường ra khỏi chỗ này không đi qua việc gồng giỏi hơn. Nó đi qua hai việc giản dị mà cần can đảm.

Thứ nhất, nói thật với một người. Chồng, mẹ, chị em, một người bạn, bất kỳ ai bạn tin. Không cần trình bày mạch lạc, chỉ cần một câu: "Em đang không ổn. Em cần được giúp." Người mẹ mới sinh không được thiết kế để một mình lo một đứa trẻ sơ sinh cộng thêm việc nhà cộng thêm kỳ vọng của mọi người. Xin giúp đỡ, nhờ người bế con để ngủ một giấc, không phải là kém cỏi, đó là điều đáng lẽ phải có sẵn.

Thứ hai, và quan trọng nhất: đi khám. Nếu sự nặng nề kéo dài quá vài tuần, hoặc bất cứ lúc nào bạn thấy mình không kham nổi, hãy tới bác sĩ, nói thật những gì đang diễn ra trong lòng, đúng như nó là. Trầm cảm sau sinh là tình trạng mà y học hiểu và có cách hỗ trợ, từ trị liệu tâm lý tới những can thiệp khác do bác sĩ quyết định. Đi khám sớm không phải làm quá; nó y hệt việc đi khám khi vết mổ có dấu hiệu nhiễm trùng, càng sớm càng nhẹ.

Và phần này xin viết cho người thân đang đọc: điều chị ấy cần từ anh và gia đình không phải lời khuyên "cố lên", mà là được ngủ, được ăn, được đỡ việc, được nghe mà không bị phán xét, và được đưa đi khám khi cần. Một người mẹ được cả nhà đỡ trong những tháng này sẽ hồi phục khác hẳn một người mẹ bị bỏ lại một mình với cái gồng.

Nếu có những ý nghĩ làm bạn sợ

Một số người mẹ trong giai đoạn này có những ý nghĩ khiến chính mình hoảng sợ: ý nghĩ làm hại bản thân, hoặc những hình ảnh đáng sợ liên quan tới con. Nếu điều đó đang xảy ra với bạn, xin biết hai điều: bạn không phải người xấu vì có những ý nghĩ đó, và đây là lúc cần tìm trợ giúp y tế ngay, hôm nay, không chờ. Hãy nói ngay với người thân tin cậy và tới cơ sở y tế. Đây là việc khẩn như mọi cấp cứu khác của cơ thể, và người ta sẽ giúp bạn, không phán xét bạn.

Một điều để bạn giữ lấy

Giai đoạn này không phải là con người thật của bạn, và nó không kéo dài mãi. Với sự giúp đỡ đúng, những người mẹ đi qua trầm cảm sau sinh hồi phục, và tình gắn bó với con, thứ hôm nay bạn sợ mình không có, sẽ lớn dần lên cùng những ngày bạn khỏe lại. Tình mẫu tử không phải lúc nào cũng ập tới như thác; với nhiều người, nó tới như nước ngấm, chậm, và bền.

Con bạn không cần một người mẹ lúc nào cũng tràn ngập niềm vui. Con cần mẹ của con được khỏe, được giúp, được thương. Đi tìm sự giúp đỡ, vì thế, là việc đầu tiên bạn làm cho con, và cho chính người phụ nữ đang cần được dịu dàng nhất lúc này: bạn.