Viết một lá thư gửi con
Nói ra những lời chưa kịp nói
Có những lời một người mẹ luôn muốn nói với con, mà chưa bao giờ nói được thành tiếng. Vì con đi quá sớm. Vì lúc đó chưa kịp. Vì nói ra thì đau quá.
Những lời chưa nói ấy không biến mất. Chúng ở lại trong lòng, nặng dần theo năm tháng, đôi khi hiện lên vào lúc bạn ít ngờ nhất. Một trong những cách dịu dàng nhất để đặt chúng xuống là viết một lá thư gửi con.
Tôi không nói đây là phép màu. Viết một lá thư sẽ không mang con trở lại, cũng không xóa hết nỗi đau. Nhưng nhiều người mẹ đã kể với tôi rằng, sau khi viết xong, họ thấy lòng nhẹ đi một chút, như thể một điều bị nén bấy lâu cuối cùng cũng được thở ra. Bài này tôi viết để đồng hành cùng bạn, nếu bạn muốn thử.
Đây là bài trong loạt Chữa lành sau mất con.
Vì sao những lời chưa nói lại nặng đến thế
Khi ta yêu ai đó, tình thương cần một chỗ để chảy ra. Với đứa con đã mất, dòng thương ấy bị chặn lại giữa chừng: ta còn nguyên tình thương, mà không còn nơi để trao. Nó dồn lại bên trong, thành một khối vừa ấm vừa đau.
Viết cho con là mở một lối cho dòng thương ấy chảy. Không phải để quên con, mà để tình thương có chỗ đi, thay vì mắc kẹt mãi trong ngực.
Bạn không viết để nói lời tạm biệt với tình thương. Bạn viết để tình thương ấy cuối cùng được cất thành lời.
Điều một lá thư có thể làm
Có hai điều khiến việc viết thư cho con thật sự chạm tới chỗ đau.
Thứ nhất, nó giữ lại mối dây với con theo một cách lành. Nhà nghiên cứu Klass cùng các đồng nghiệp gọi đây là mối dây tiếp nối: người vượt qua mất mát một cách lành mạnh thường không cắt đứt với người đã khuất, mà giữ một mối liên kết ở hình thức mới. Lá thư là một hình thức như vậy: bạn vẫn nói với con, vẫn thương con, nhưng theo một cách bạn có thể mang theo mà không quằn quại.
Thứ hai, viết ra điều đang đè nặng có tác dụng thật với tâm trí. Nhà tâm lý James Pennebaker, người nghiên cứu về viết bày tỏ cảm xúc, cho thấy việc viết ra những trải nghiệm khó khăn thành lời giúp con người xử lý chúng tốt hơn là để chúng xoáy tròn không lời trong đầu. Khi cảm xúc được đặt thành câu chữ, nó bớt mông lung, bớt đè nén.
Cách viết, thật chậm và không ép
Không có cách viết đúng hay sai. Đây không phải bài văn, không ai chấm điểm, và không ai đọc ngoài bạn. Nhưng nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, đây là vài bước nhẹ nhàng.
- Chọn một lúc yên tĩnh và một chỗ an toàn. Khi nhà vắng, hoặc buổi tối, nơi bạn có thể khóc nếu cần mà không phải kìm.
- Gọi con. Bắt đầu bằng cách bạn muốn gọi con: "Con yêu của mẹ", hoặc cái tên bạn đã đặt cho con, nếu có.
- Nói điều bạn luôn muốn nói. Có thể là "Mẹ thương con". Có thể là "Mẹ xin lỗi". Có thể là kể cho con nghe hoàn cảnh của mẹ ngày đó. Cứ để lời tự đến, không cần sắp xếp.
- Cho phép mình dừng khi cần. Nếu đau quá, đặt bút xuống, thở, rồi quay lại sau. Bạn không phải viết xong trong một lần.
- Kết bằng một điều dịu dàng cho chính mình. Một câu bạn nghĩ con sẽ muốn nói với bạn: rằng bạn được phép sống tiếp, được phép bình an.
Viết xong, bạn giữ lá thư ở đâu là tùy bạn. Có người cất vào một hộp riêng. Có người đọc to lên một lần rồi đốt đi, như một cách tiễn. Có người viết đi viết lại nhiều lần qua năm tháng. Không có cách nào sai.
Nếu bạn không biết viết gì
Nhiều người mẹ ngồi trước trang giấy mà không viết nổi một chữ, vì có quá nhiều thứ, hoặc vì sợ chạm vào. Nếu vậy, bạn có thể thử trả lời vài câu gợi ý, mỗi câu một hai dòng thôi:
- Điều mẹ luôn muốn con biết là...
- Nếu mẹ được ôm con một lần, mẹ sẽ nói...
- Điều mẹ vẫn tự trách là..., và mẹ đang học để thôi mang nó...
- Mẹ mong con, ở nơi con đang ở, được...
Viết như một cách quan sát lòng mình
Ở bài nền của trang này, tôi có nói về việc quay lại quan sát thân tâm, con đường thiền Vipassana tôi thực hành (bạn có thể đọc tại đây). Viết thư cho con, một cách tự nhiên, cũng là một dạng quan sát như thế.
Khi viết, hãy để ý cả những gì đang xảy ra trong thân: chỗ nghẹn ở cổ, chỗ nặng ở ngực, hơi thở gấp hay chậm. Bạn không cần làm gì với chúng, chỉ cần biết chúng đang có mặt, rồi tiếp tục viết. Bạn sẽ thấy, thường thì sau cơn khóc, có một khoảng lặng dịu xuống. Đó là lúc một phần nỗi đau vừa được đi qua, thay vì bị nhốt lại.
Một lời nhắc dịu dàng
Viết thư cho con là một điều nên làm khi bạn thấy sẵn sàng, không phải một việc bạn phải làm. Nếu chưa muốn, chưa sao cả. Nếu khi viết mà nỗi đau trở nên quá sức chịu đựng, kéo dài, hoặc bạn thấy tuyệt vọng sâu, có ý nghĩ làm hại bản thân, xin dừng lại và tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc một đường dây hỗ trợ. Có những nỗi đau cần được đi qua cùng một người chuyên môn, và tìm giúp đỡ là điều dũng cảm.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho con có phải là mê tín, hay cố chấp không buông không?
Không. Đây là một cách rất người để tình thương được cất lời và nỗi đau có chỗ đi. Nó không đòi bạn tin điều gì siêu nhiên. Với người có niềm tin tâm linh, lá thư có thể là lời gửi tới con; với người không, nó vẫn là một cách chữa lành cho chính lòng mình.
Tôi phá thai, tôi có được viết thư xin lỗi con không?
Hoàn toàn được, và nhiều người mẹ thấy đây là bước quan trọng để tự tha thứ. Bạn có thể đọc thêm ở bài Làm sao để tha thứ cho chính mình sau khi phá thai.
Tôi nên giữ hay đốt lá thư?
Tùy bạn, không có cách đúng. Giữ lại nếu bạn muốn quay lại đọc; đọc to rồi đốt nếu bạn thấy đó là một cách tiễn nhẹ nhàng. Hãy chọn điều làm lòng bạn dịu hơn.
Nếu bạn viết thư cho con và muốn có người cùng đọc, cùng ngồi, hãy nhắn Hằng một câu.
Nguồn tham khảo
- Klass, D., Silverman, P. R., & Nickman, S. L. (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief (mối dây tiếp nối với người đã khuất).
- Pennebaker, J. W., nghiên cứu về viết bày tỏ cảm xúc (expressive writing): viết ra trải nghiệm khó giúp xử lý cảm xúc tốt hơn.
- Tinh thần quan sát thân tâm khi viết: xem bài nền Quay về quan sát chính mình.
Bài viết là chia sẻ và đồng hành, không thay thế cho tư vấn y tế hoặc tâm lý chuyên môn. Nếu bạn đang trong khủng hoảng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, xin tìm đến chuyên gia hoặc một đường dây hỗ trợ gần bạn.