Khi nào nên thuê người đầu tiên

Tới một lúc, người làm một mình nào cũng đứng trước câu hỏi này: có nên thuê người không. Việc thì ngập tới cổ, ngày không đủ giờ, mà thuê thì sợ, vì thêm một cái miệng ăn lương là thêm một áp lực mỗi tháng.

Thuê sớm quá, khi doanh thu chưa đủ đều, thì cái lương phải trả đều đặn sẽ bóp cổ bạn vào những tháng ế. Thuê muộn quá, cố ôm hết tới lúc kiệt, thì bạn thành cái nút thắt của chính việc mình: mọi thứ phải qua tay bạn, nên không lớn được, mà bạn thì gục. Cả hai đều đau.

Nhưng tôi nghĩ câu hỏi đặt sai. Không phải khi nào nên thuê, mà là thuê cho việc gì. Trả lời được cái đó thì cái khi nào tự sáng ra.

Việc đầu tiên nên giao đi là việc lặp, việc đã ổn định, việc mà đúng sai rõ ràng và không cần bạn phán đoán. Đóng gói hàng, trả lời mấy câu hỏi giống nhau, nhập liệu, mấy việc đó ai làm cũng ra kết quả như nhau, giao được. Cái không nên giao vội là việc lõi và việc quyết: cái làm nên chất riêng của bạn, cái cần bạn cân nhắc và chịu trách nhiệm. Giao nhầm cái lõi cho người mới là tự tay làm loãng chính cái khách tìm tới bạn.

Có mấy điều kiện tôi thấy nên đủ trước khi thuê. Một, việc đó phải lặp và đủ nhiều để đáng có một người lo. Hai, bạn phải có tiền trả cho người đó một cách bền, không phải trông vào một doanh thu chưa tới. Ba, và cái này hay bị bỏ qua, bạn phải đã tự làm việc đó đủ lâu để hiểu nó, đủ để viết ra cách làm và giao cho người khác. Thuê người để trốn một việc mình còn chưa hiểu là công thức để vừa mất tiền vừa mất việc.

Cái sai phổ biến là thuê người như một cách trốn. Ngập quá, mệt quá, nên thuê đại một người rồi đẩy hết sang, mà không có một cái hệ thống, một cái cách làm viết sẵn để giao. Người mới vào không có gì để bám, làm sai, bạn phải sửa, cuối cùng tốn thời gian hơn là tự làm. Giao việc mà không có hệ thống thì không phải giao, mà là ném.

Điều tôi ngấm khi làm cùng người khác: trước khi giao cho ai, phải viết ra cách làm cho rõ tới mức người lạ đọc cũng làm được. Cái công viết ra đó không phí. Nó chính là thứ biến một việc phụ thuộc vào bạn thành một việc chạy được mà không cần bạn.

Và đây là chỗ nối với thời nay: trước khi thuê một con người, hãy thử xem việc lặp đó có giao cho máy được không. Nhiều việc mà năm năm trước phải thuê người, hôm nay một mình bạn với AI làm được, và không phải trả lương. Thuê người là bước lớn, đáng để cân sau khi đã tự động hoá hết những gì máy làm được.

Nếu bạn đang phân vân, hãy làm việc này trước: liệt kê mọi việc bạn làm trong một tuần, đánh dấu cái nào lặp và đúng sai rõ ràng. Nhìn cái danh sách đó, bạn sẽ thấy cái cần giao đi không phải là những việc quan trọng nhất, mà là những việc lặp nhất. Và nhiều cái trong đó, máy làm được rồi.