Cách học tiếng Anh hiệu quả

Học viên tìm tới tôi gần như ai cũng chung một cảnh: hơn mười năm học tiếng Anh, từ lớp sáu tới hết đại học, mà gặp người nước ngoài vẫn không mở miệng nói được.

Câu chuyện của họ làm tôi nhớ chính mình hồi đại học. Tới giờ tiếng Anh, mấy bạn nam hay trốn ra quán cà phê ngồi. Số còn lại thì chán, căng, bực, ngồi trông cho hết tiết. Cuối kỳ thường một phần ba lớp thi lại môn tiếng Anh. Hồi đó tôi làm lớp trưởng, việc của tôi là cùng thầy cô giữ cho lớp học vui, các bạn chịu xây dựng bài, bớt trốn học. Tôi làm được, lập ban học tập từng tổ, gây dựng mấy hạt nhân tích cực phát biểu, nên thầy cô quý lớp tôi, hay lấy làm gương. Mấy bài học lãnh đạo hồi làm lớp trưởng đó về sau giúp tôi apply được học bổng Năng lực lãnh đạo của Úc.

Nhưng riêng môn tiếng Anh thì tôi chịu. Muốn cải thiện không khí học mà không biết làm răng. Cách duy nhất tôi giúp được là khi bạn nào rớt lần một, tôi kèm giải đề cương để thi lần hai. Rớt tiếp lần hai nữa thì tôi bó tay.

Tới lúc tốt nghiệp tôi vẫn không nói nổi một câu tiếng Anh cho ra hồn, dù năm nào cũng đi học trung tâm, bằng A B C sưu tập đủ bộ. Mãi khi luyện thi IELTS, ba tháng mày mò, tôi mới tìm ra câu trả lời: tôi và các bạn học sai phương pháp ngay từ đầu, nên học hoài cũng không mở miệng được.

Sai chỗ nào. Thứ nhất, suốt bao năm ta bị dạy tập trung vào ngữ pháp và từ vựng, dịch ra tiếng Việt. Ngữ pháp được dạy đi dạy lại vì nó có vẻ học thuật, có vẻ khó, và tiện cho việc ra đề, chấm điểm. Tiện cho thầy cô và nhà trường, nhưng không giúp người học nói được.

Thứ hai, đó là cách học bị động, mà tiếng Anh thì không phải để học, nó để thực hành, đòi hỏi chủ động. Bạn phải trình bày ý, phải hỏi, phải đáp, phải để lộ cảm xúc, không đoán trước được đối phương nói gì nên phải linh hoạt. Mà ngồi nghe giảng, chép bài, đi thi thì làm sao chủ động. Đầu vào bị động thì đầu ra chủ động sao nổi. Người không động thì cái đầu cũng không động theo.

Và thứ ba, cái này mới nặng: chúng ta sợ sai. Ở trường chỉ có một đáp án đúng, sai là mất điểm, nên ta học cách nói đúng ý thầy cô mong đợi, càng ngày càng thụ động, tư duy độc lập cùn dần. Riết thành một niềm tin cố hữu: muốn thành công thì không được sai, phải hoàn hảo từng chi tiết.

Điều đó đúng ở nhiều chỗ. Nhưng đem vào việc nói tiếng Anh thì nó giết bạn. Trong giao tiếp, nói sai là chuyện thường, và người ta cần nói sai trước khi nói đúng. Ra nước ngoài mà xem, native speakers vẫn nói sai ngữ pháp, nuốt âm, dùng từ trật collocation hoài, vì họ để ý tới việc truyền đạt ý, chứ đâu để ý tới điểm số. Mục đích cuối cùng của học tiếng Anh cũng vậy thôi: nói cho người ta hiểu, và hiểu người ta nói. Chính cái sợ sai mới là thứ cản đường bạn.