Có nên luyện nghe tiếng Anh thụ động?

Tôi bắt đầu học tiếng Anh cật lực từ năm 2007. Sách phương pháp nổi tiếng hồi đó dạy một điều nghe rất xuôi tai: phải nghe nhiều, nghe mọi lúc mọi nơi, nghe cho thấm vào tiềm thức, rồi tự khắc bật ra nói. Người ta lấy đứa trẻ ra làm ví dụ: em bé nghe thụ động một thời gian dài, đủ rồi thì nói. Tôi thấy hợp lý quá, và tin theo nghiêm túc.

Lúc sang Nhật theo chương trình internship của Đại học Kyoto, tôi dồn tiền mua một cái iPod, tải VOA Special English, BBC Learning English, trộn với mấy bài hát tiếng Anh tôi thích, rồi nghe liên tục. Nghe lúc đạp xe, nghe trên xe buýt, nghe lúc nấu ăn, lau nhà, rửa bát, nghe cả lúc nằm ngủ. Nhiều đêm ngủ quên không tắt, nửa đêm thức dậy tắt máy, hôm sau người mệt rũ. Tôi hạn chế nói tiếng Việt, chỉ chăm chú nghe.

Tôi làm vậy suốt sáu năm, từ 2007 đến 2012. Và tôi nhận ra một điều thật lòng: khả năng nghe của tôi không khá lên bao nhiêu so với công sức bỏ ra.

Tệ hơn, tôi phát hiện nghe thụ động để lại một cái hại mà lúc đầu tôi không ngờ. Nó làm tê liệt khả năng nhận biết của tôi. Sự nhạy bén, khả năng quan sát, khả năng tập trung của tôi giảm kinh khủng. Ngồi làm một việc mà tâm trí cứ bay lơ lửng, đơ đơ ở đâu, như bị liệt. Cái tai lúc nào cũng có tiếng, nên cái đầu quen với việc không thật sự nghe gì cả.

Khi nhận ra, tôi phải tập lại từ đầu, bằng cách ngồi thiền, kéo sự chú ý về lại hơi thở. Mất bốn năm tôi mới khôi phục được cái khả năng nhận biết đã đánh mất.

Bây giờ nếu ai hỏi tôi có nên luyện nghe thụ động không, tôi trả lời thế này. Nó có kết quả, nhưng không xứng với thời gian bỏ ra. Nghe chủ động, tức là tập trung nghe cho hiểu, tiêu hóa được ý người ta nói, mới thật sự vào. Và có một bài học lớn hơn cả chuyện nghe: một lý thuyết nghe rất hợp lý vẫn có thể sai với bạn, mà phải mất cả chục năm thử trên chính mình mới biết. Nên cẩn thận với mọi phương pháp, kể cả phương pháp đang được ca ngợi.