Vì sao phát âm ít được dạy kỹ

Giáo viên tiếng Anh giỏi nào cũng biết phát âm quan trọng. Vậy sao ít nơi dạy nó cho tới nơi tới chốn. Tôi nghĩ có năm lý do, và tôi nói từ chỗ đứng lớp của mình.

Thứ nhất, nó khó dạy và khó học nhất, vì tốn công tốn sức. Hướng dẫn thì dễ, nhưng bắt tay chỉ việc cho học trò làm đúng chuẩn thì cực cho cả hai. Chỉ xong mà trò không chịu duy trì là quên, quay lại cái sai cũ. Mà người chưa từng giao tiếp với người nước ngoài thường chưa thấm phát âm quan trọng cỡ nào để mà chịu khó. Tôi hay nói vui, chưa thấy quan tài chưa đổ lệ.

Thứ hai, tâm lý người học muốn nhanh. Đăng ký là hỏi ngay, học xong khóa này em nói được chưa, thi được chưa. Được chứ, nhưng được tới đâu là do em luyện tới đâu. Trong dạy ngôn ngữ có hai thứ, độ chính xác và độ trôi chảy. Người học thích trôi chảy hơn chính xác. Nhưng chính xác vững thì trôi chảy tới rất nhanh; còn trôi chảy mà sai nền thì nó cản cả hai. Đi chậm mà chắc mới là đi nhanh.

Thứ ba, cái nền sai đã thành bệnh truyền đời. Ở trường ta không bắt đầu bằng phát âm chuẩn, hoặc dạy sơ sài. Một giáo viên phát âm sai thì kéo theo ít nhất hai mươi thế hệ học trò nói sai, mà mấy trò đó lớn lên lại thành giáo viên. Sai theo cấp số nhân, khó dừng. Nên mỗi người phải tự ý thức mà sửa, đừng trông vào hệ thống, ít nhất chục năm tới.

Thứ tư, vì luyện nền tốn công, thầy cô giỏi thường chọn dạy từ trung cấp trở lên, luyện thi chứng chỉ, giúp được nhiều người có kết quả hơn là ngồi mài nền cho từng đứa rồi nó về nhà bỏ bê.

Ở đây tôi hay nhớ chuyện hồi nhỏ nhà nuôi heo. Trong chuồng lúc nào cũng vài con. Thương lái hay vào gạ mạ tôi mua heo tháng thứ tư thứ năm, gọi là heo chọi, giá cao. Hồi nhà túng, mạ bán. Sau đỡ hơn, mạ nuôi tới tháng tám tháng chín mới bán. Giai đoạn heo con cực nhất, nó oặt oẹo không chịu lớn, kén ăn, dễ bệnh. Qua được bốn năm tháng thì thả gì vào cũng nhai ngấu nghiến, lớn nhanh, ít bệnh. Học nền cũng y như nuôi heo con, trầy trật, đòi hỏi cả hai phía. Qua được cái điểm thử thách đó, thành heo chọi rồi, thì tiến rất nhanh.

Thứ năm, khi làm tổng quan tài liệu để viết sách, tôi thấy phần lớn nghiên cứu về phát âm nằm ở dạng bài báo khoa học, ít được cụ thể hóa thành cách thực hành. Cả thế giới vẫn đang loay hoay dạy môn này, chứ không riêng mình.

Năm lý do đó cho thấy một điều: cách tiếp cận sai từ đầu làm người học mất rất nhiều nguồn lực. Và nếu chờ hệ thống sửa thì còn lâu. Nên tôi chọn tự làm một con đường khác.